Enis Doko@enis_doko
Profesyonel felsefeci ile amatör felsefeci diye bir ayrım vardır.
Ben profesyonel felsefeciyim. Hayatımın yarısından fazlası farklı geleneklerden birincil metinler okuyarak geçti. Bunu övünmek için demiyorum dünyada binlerce meslektaşım bunu yapıyor. Bununla övünmek komik olur zaten.
Profesyonel felsefeci ama birincil metinleri okumakla yetinmez elbette. Önce bir eğitim kısmı vardır. O metinleri uzmanlarla okur. Sınava girer ve yetkinliğini gösterir. Ben lisans 4'te Kant'ı bir dönem boyunca birincil kaynaktan okumakla kalmadım, sınavına girdim.
Profesyonel felsefeci buna rağmen o düşünürü kuşattığını ya da uzmanı olduğunu sanmaz. Kant'ın kitaplarını birden fazla kere okudum. Ama uzmanı değilim. Kant ile ilgili yazacaksam elbette ki uzmanları, hayatını ona vakfedenleri okuyacağım. Bu ilmi tevazu ve kendini bilmektir.
Ancak profesyonel felsefeci burada durmaz. Ibn Arabi'yi ele alalım. Ibn Arabi'nin düşüncesi gökten inmez, beslendiği kaynaklar ve entelektüel bir arka planı vardır. Profesyonel felsefeci bunun için birkaç yıl boyunca felsefe tarihi okur. Ama önemlisi beslenilen kaynakları da. Ibn Arabi'yi iyi anlamak için İbn Sina ve Plotinus'u anlamak gerekir (mesela ben bir dönem Plotinus'u okudum). Plotinus anlamak için orta Platoncuları, Stoacıları, Aristoteles ve Platonu bilmek gerekir. Ve çoğunun birincil kaynaklarını elbette okuyoruz. Siz yatıp kalkıp mi biz felsefi pozisyon seçiyoruz sanıyorsunuz. Oyun mu bu.
Profesyonel felsefeci burada da durmaz. Yayınladıkları tezleri uzman eleştirisine tabi tutar. Mesela benim İbn Arabi ve Molla Sadra felsefesini yapay zeka bilinci problemine uyguladığım son makalemi ele alalım. 2 editör, 3 Sadra/Arabi uzmanı hakem okudu. Onların onay ve eleştirisinden geçince yayınlandı. Eleştiri almaktan korkmayız, ilim meydanındayız.
Ha makalede Ibn Arabi ve Sadra'dan birincil referanslar da verdim. Ama elbette İbn Arabi uzmanlarına (mesela Chittick) ve Sadra uzmanlarına (mesela İbrahim Kalın) referans da verdim.
Amatör felsefeciler mealciler gibidir. Aha bak ben Kuranı doğrudan okuyorum. Tefsire neden bakayım, alimlere ne hacet gibi konuşur. Sanır ki tefsire başvuran Kuran okumuyor...
Tabi önemli bir boyut daha var. Profesyonel felsefeci bir konuda yazarken şunlara hakimdir: sorunun tarihçesi, ana argümanlar ve itirazlar, teknik terimler, çıkarım standartları, ilgili literatür, bir iddiayı bir argümandan nasıl ayırt edeceği.
Eğitim almamış amatör bir felsefeci güçlü sezgilere sahip olabilir, ancak geçmişteki tartışmalar hakkında bilgi sahibi değilse sonuç sorunludur. Bu durum genellikle eski argümanların daha zayıf bir biçimde “yeniden keşfedilmesine” yol açar. Hatalarını göremez bile. O yüzden amatör felsefeciler iddialı konuşur ama uzmanlar heyecanlarını paylaşmaz... Hatta epey bir analizi sığ bulur.
Tabi akademik felsefe zordur arkadaşlar. Siz bir makale görürsünüz arkasında yılların koskoca emeği vardır. Kolay mi bir probleme çözüm önermek ve problemi kuşatmak...
