Khan

با احترام، با نظر وزیر احدی موافق نیستم. نظام بسیار متمرکز پس از ۲۰۰۱ در افغانستان ناکام شد؛ هم در عمل و هم در طراحی. افغانستان کشوری متنوع، کوهستانی، عمدتاً روستایی و متکی بر واقعیت‌های محلی است. چنین کشوری را نمی‌توان همیشه تنها از کابل و با تصمیم‌های از بالا به پایین اداره کرد. وقتی همه قدرت در مرکز جمع شود، رقابت سیاسی به جنگ بر سر تصاحب کابل تبدیل می‌شود، مردم در ولایت‌ها و ولسوالی‌ها احساس بی‌اختیاری می‌کنند، و مشروعیت دولت به‌تدریج از بین می‌رود. این سخن به معنای رفتن شتاب‌زده به سوی فدرالیسم نیست. فدرالیسم ذاتاً خطرناک نیست؛ خطر زمانی پیدا می‌شود که بدون آمادگی، بدون نهادهای قوی، بدون اعتماد سیاسی، و بدون تضمین وحدت ملی تطبیق شود. افغانستان در کوتاه‌مدت شاید به یک دولت مرکزی نسبتاً قوی نیاز داشته باشد؛ اما این تمرکز باید موقتی، محدود و پاسخ‌گو باشد، نه دایمی و انحصاری. اشتباه بزرگ پس از ۲۰۰۱ این بود که قدرت در کابل متمرکز شد، اما برای سپردن تدریجی صلاحیت‌ها به مردم و اداره‌های محلی هیچ نقشه‌راه روشن وجود نداشت. والی‌ها، ولسوال‌ها و نهادهای محلی باید پاسخ‌گوتر، نزدیک‌تر به مردم و در موارد لازم انتخابی می‌بودند. منابع مالی نیز باید عادلانه‌تر به ولایت‌ها و ولسوالی‌ها می‌رسید تا مردم احساس می‌کردند دولت فقط در کابل نیست، بلکه در زندگی روزمره آنان حضور دارد. همه این مسائل باید در طراحی یک قانون اساسی مؤثر و نتیجه‌محور در دوره پساطالبان به‌دقت گنجانده شود؛ قانونی که هم وحدت ملی را حفظ کند و هم راه روشن و تدریجی برای تقسیم قدرت میان مرکز و محلات فراهم سازد. هدف باید رسیدن به یک نظام فدرالی سنجیده، بومی‌شده و قابل تطبیق باشد؛ نظامی که نه کشور را تکه‌تکه کند و نه دوباره همه چیز را در کابل زندانی سازد. افغانستان نه به بازگشت به تمرکزگرایی شکست‌خورده نیاز دارد و نه به فدرالیسم شتاب‌زده. راه درست، تقسیم تدریجی، حساب‌شده و قانونی قدرت است: دولت مرکزی به اندازه کافی قوی باشد تا وحدت، امنیت و سیاست خارجی کشور را حفظ کند؛ اما ولایت‌ها و ولسوالی‌ها نیز اختیار واقعی داشته باشند تا خدمات بهتر ارائه کنند، پاسخ‌گو باشند و مردم احساس کنند دولت از آنِ خودشان است، نه فقط از آنِ کابل.