N.BEnsaf 🐬 ن. بی‌انصاف

آنان که این روزها با به دست گرفتن واژه‌ رویا‌فروشی به حامیان تغییر حمله‌ور‌ هستند و این واژه از زبان‌شان نمی‌افتد، در حقیقت در حال اعمال یک تکنیک مشخص سرکوب‌اند. این واژه، یک ابزار گفتمانی است برای بستن افق‌ها، خنثی‌کردن امکان و در نهایت برای حفظ وضع موجود. رویا‌فروشی در گفتمان اینها حکمی است که پیشاپیش در تلاش است تا هر تصور از آینده‌ای متفاوت را بی‌اعتبار کند. پشت این واژه، این پیش‌فرض نهفته است که هر آنچه هنوز محقق نشده، یاوه‌ای فریبنده است. این همان منطق محافظه‌کارانه‌ای است که آگاهانه درصدد است تا «امکان» را به «توهم» تقلیل دهد. اما چه کسانی و با چه منافعی، آینده را پیشاپیش از مشروعیت تهی می‌کنند؟ هیچ تحول بنیادینی در تاریخ، بدون جسارت تصور جهانی دیگر آغاز نشده است. از فروپاشی نظام‌های اقتدارگرا تا شکل‌گیری دموکراسی‌ها، همه ابتدا از سوی حامیان حفظ وضع موجود، به‌عنوان امری ناممکن طرد شدند. از این رو وقتی امروز هر سخن از عبور از یک نظم سیاسی به «رویا‌فروشی» تقلیل داده می‌شود، تلاشی برای مهار امکان سیاسی است. در اینجا واژه «رویا‌فروشی» به یک سلاح بدل می‌شود: سلاحی برای تحقیر امید و عادی‌سازی انفعال. امید، که می‌تواند نیروی محرک کنش جمعی باشد، به‌عنوان نوعی توهم معرفی می‌شود و تلاش می‌شود تا ایده‌‌ها با این برچسب از میدان خارج شوند. نتیجه چنین گفتمانی، جامعه‌ای است که به تدریج افق خود را از دست می‌دهد. جامعه‌ای که باور می‌کند هیچ بدیلی وجود ندارد، هیچ راهی گشوده نیست و هر تلاشی از پیش محکوم به شکست است. این وضعیت، صرفا یک پیامد نیست، بلکه یک هدف است. زیرا جامعه‌ای که امید خود را از دست داده، دیگر کنش نمی‌کند و حتی توان تصور تغییر را نیز از دست می‌دهد. در چنین شرایطی، حتی ناکارآمدترین و سرکوبگرترین نظم سیاسی نیز می‌تواند خود را به‌عنوان «تنها امکان» ممکن جا بزند؛ به دلیل فقدان افق‌های بدیل. این همان لحظه‌ای است که نظم موجود، از طریق حذف امکان و امید، بازتولید می‌شود. اگر قرار بود هر آنچه هنوز تحقق نیافته، رویا بوده و گفتمان مبتنی بر آن رویافروشی تلقی شود، هیچ‌ یک از گسست‌های بزرگ تاریخی هرگز حتی در سطح اندیشه شکل نمی‌گرفت. آنچه امروز بدیهی به نظر می‌رسد، دیروز خیال‌پردازی تلقی می‌شد. کسانی که مدام از «رویا‌فروشی» سخن می‌گویند، بیش از آنکه نگران حقیقت باشند، از گشوده شدن امکان هراس دارند و دقیقا از همین رو است که به دنبال سرکوب ایده و خواسته گشایش می‌‌شوند.