Jens 🇳🇱

45 jaar Volkskrant en de eeuwige belastingverhoging Er was een tijd dat ik dagelijks in de trein naar Utrecht zat met een verse editie van de Volkskrant op schoot. Papier, rust, koffie en vooral de geruststellende wetenschap dat er die dag ongetwijfeld weer een minister of staatssecretaris had bedacht dat de belasting ergens omhoog moest. Vrijwel elke dag. Na een paar jaar begon het op te vallen. Niet als incident, maar als patroon. En ergens halverwege de jaren tachtig dacht ik: misschien moet ik hier gewoon mee stoppen. Niet omdat het onzin was, maar omdat het te voorspelbaar werd. Inmiddels, 45 jaar later, weten we: het was geen toeval. Het was een systeem. Een ervaren bankier, decennia actief op het hoogste niveau, verwoordde het ooit simpel: wil je een land begrijpen, kijk dan naar één cijfer de overheidsuitgaven als percentage van het bruto binnenlands product. Voor Nederland kruipt dat inmiddels richting de 45% en Frankrijk inmiddels op 57%. Voor de goede verstaander: in het communistische China ligt dat rond de 33%. Laat dat even bezinken. De staat is in Nederland dus niet zomaar een speler in de economie. Hij is de dominante factor geworden. Bijna de helft van alles wat wordt verdiend, loopt via Den Haag. En het mooie is: het groeit nog steeds. Niet spectaculair, niet revolutionair, maar gestaag. Een procentje hier, een heffing daar, een bijdrage, een correctie, een solidariteitsmechanisme. Niemand merkt het echt tot je terugkijkt. De reden is even simpel als onveranderlijk: het is makkelijker om lasten te verhogen dan om de overheid kleiner te maken. Bezuinigen doet pijn en maakt vijanden. Belastingen verhogen verdeelt de pijn en maakt beleid mogelijk. Dat is politiek gezien een stuk comfortabeler. Binnen de Public Choice Theory is dat allang geen theorie meer, maar een gegeven. Politici reageren op prikkels, en die prikkels wijzen bijna altijd in dezelfde richting. Meer. Dus groeit de staat. Rustig, onafwendbaar, bijna elegant. En wij noemen dat vooruitgang. Misschien had ik die Volkskrant toch moeten blijven lezen. Niet om geïnformeerd te blijven, maar als bewijs dat sommige dingen simpelweg nooit veranderen. Zoals het weer. Zoals de zwaartekracht. En zoals de lichte, maar voortdurende neiging van de overheid om uw inkomen als een collectief project te beschouwen. Uiteraard geheel in uw belang. Dr Gert Jan Mulder

Nederland had een goed werkend elektriciteitsnet dat draaide op 50 centrales (kolen en vooral gascentrales). Vraag en aanbod waren goed op elkaar afgestemd. Nu gaan we naar een aanbodgestuurd systeem met enorme pieken en dalen (je weet nooit precies wanneer het waait en de zon schijnt). Dat aanbod is niet afgestemd op de vraag. Dus op zondagmiddag als de vraag laag is kan het heel zonnig zijn en heel hard waaien. Onder die omstandigheden produceren we nu al veel te veel stroom en vragen de netbeheerders om windmolens stil te zetten. Aan de vraagkant gebeurt nog weinig (totale verbruik is al 20 jaar vrij constant) maar vanwege de (enorme) pieken aan de productiekant (wind en zon) moet het net dus enorm uitgebreid worden. Netbeheer Nederland schat de kosten tot 2040 op 269 miljard euro (bij scenario 40 GW wind op zee). Als we door waren gegaan met fossiel en/of kerncentrales was uitbreiding van het net niet of nauwelijks nodig geweest. Mede daarom is een net met veel zon en wind zo duur. En dan hebben we het nog niet gehad over het feit dat fossiele centrales toch nog standbye moeten staan omdat je ze nodig hebt als er geen wind en zon is (vooral in de winter op windstille dagen).