Mahsun Mirzaoglu

Hayat insanı hırpalar, yaşlandırır ve sevdiklerini elinden alır. Proust için bu yıkıma karşı verilebilecek tek ve mutlak yanıt yaratımdır. Yaşanan acı, biçim kazanıp bir esere dönüştüğünde; insan artık o acının kurbanı değil, onun efendisi ve yaratıcısı olur. “Yaratmak iyileşmektir”

“İnsan, kendi hayatını hep geriden takip eden bir varlıktır” der Proust. Yaşarken sadece maruz kalırız. Mutlu olduğumuzu o mutluluk bittiğinde, sevildiğimizi o sevgiyi kaybettiğimizde anlarız. Hayat önden koşar, bizim bilincimiz ise arkadan topallayarak gelir. Yarın, şimdinin mahkemesidir.

Biz hayatta bazı şeyleri "tesadüf" sanırız; oysa Lacan’a göre bilinçdışı o kadar kararlı bir yönetmendir ki, arzuladığımız ya da korktuğumuz durumları yaşamak için hayatın akışında gizli bir ef-fort-tune (kurgulanmış şans/çaba) yaratır.

Şeyh Edebali “İnsan kulağından zehirlenir” diyordu. Lacan’ın “Simgesel’in ete dönüşmesi” dediği şey bu. Ötekilerin senin hakkında kurduğu tek bir cümle, çocukken duyduğun tek bir sıfat; 30-40 yılını şekillendiren somut bir kadere dönüşür. Sembolik olan soyut kalmaz; zamanla eti, kemiği ve hayatın akışını bizzat inşa eder.

insan kendisi hakkında her şeyi öğrense, tüm psikolojik dinamiklerini çözse bile merkezinde daima bir l'in-su (bilinmez çekirdek) kalır. Yaşamak, kendimizi tamamen çözmek değil; bu çözülemez gizemle barışık bir şekilde varlığını sürdürebilmektir. “Psikoloji, insanın içindeki karanlığı kavramlar icat ederek aydınlatamaz.” | Wittgenstein

Modern terapi endüstrisi insanı "tamamen iyileştirmeyi" veya kusursuz bir uyuma kavuşturmayı vaat eder. Lacan ise hayatta tam da o iyileştirilemez parçaya (l'incurable) saygı duyar. Sizi siz yapan şey, ideal bir normallik değil; tam da o tamir edilemeyen, o aksayan öznel çekirdeğinizdir.

Wittgenstein için aşırı anlam arayışı hastalıklıdır. Özgürleştirici olan ise, hayatın bazı anlarının hiçbir ulvi ya da mantıklı anlamı olmadığını kabul etmek; o anı sadece ham, çıplak bir varoluş tecrübesi olarak yaşamaktır. “Nedensellik batıl inançtır” Wittgenstein

Geçmiş sabit değildir; anlam değiştikçe geçmiş de değişir. Yaşadığınız bir kayıp o gün bir yıkımdır; beş yıl sonra "Beni olgunlaştıran dönüm noktası" olur. Zihin, hafızasını ve geçmişini “şimdiye” göre yeniden anlamlandırır. “Hatırlamak, bir tür yaratmadır” | Proust

Mantık bize neyin faydalı veya zararlı olduğunu söyler. Ancak arzu mantıklı olanı değil, kendisini çıkmaza sokacak olanı seçer. Öznenin kendisini felakete sürükleyen tercihler yapması, arzunun bu radikal yapısından kaynaklanır.

Sorunlarından kaçmak için sürekli yer değiştiren, seyahat eden Lucilius'a Seneca bir uyarıda bulunur: "Animum debes mutare, non caelum." “Değiştirmen gereken gökyüzü değil, kendi ruhundur.”

Anlamın yokluğu dehşet vericidir; ancak anlamın fazlalığı da paranoyadır. Yoldan geçen bir arabanın plakası, birinin öksürmesi veya havanın kararması... Zihin anlam yaratmadan duramaz. Her şey bir "işaret" haline gelir. Aşırı anlam yükleme, zihnin boşluktan kaçarken kendi kurduğu devasa bir anlam hapishanesine kilitlenmesidir.

Lacan’da L’Horreur de l'Exsistence (Varlığın Dehşeti) Kaygının en radikal aşamasında "bir şey olmaktan" ziyade "var olmanın kendisinin" katlanılmaz bir yüke dönüşmesidir.

Yalnızlık, insanın dünyadan kopması değil; dünyaya ilk kez kendi adıyla, kendi kararlarıyla ve kendi sorumluluğuyla yeniden yerleşmesidir. O, sürünün bir parçası olmaktan çıkıp “kendisi” olma cesaretidir. “Yanlışlık, yalnızlık korkusundan doğar”

Zamanın acıyı iyileştirdiği söylenir; bu bir yalandır. Zaman acıyı iyileştirmez, sadece bizi o acının etrafında yeni bir dünya kurmaya mecbur bırakır. Acı aynı acı olarak kalır, ama biz genişleriz.

Heidegger için "hatırlamak" pasif bir zihinsel eylem değil, ontolojik bir eylemdir. Yas tutan insan, gideni geçmişte bırakmaz; aksine onun yokluğunu geleceğinin bir parçası kılar. Bazen “yokluk” en büyük mevcudiyettir."

Biri Öteki’nde kaybettiği ebeveyn şefkatini ararken, diğeri kendi ideal imgesini tamamlıyordur. Aşk, bu iki ayrı fantezi dünyasının teğet geçtiği ama "Biz aynı şeyi yaşıyoruz" illüzyonunu koruduğu büyülü bir teğet noktasıdır

“Güzele bakmak” gözün iştahıdır, “güzel bakmak” ise ruhun terbiye olmuş hali. Sevap olan, karşında hazır bulduğun güzelliği tüketmek değil; baktığın yere güzellik katabilmektir.

Lacan’ın dediği gibi: Kaygı aldatmaz. Kaygılı insan da aldanmayı reddettiği için bu kadar ağır öder bedelini. Kaygılı insan kendi mahkemesinin hem sanığı hem mahkumudur.

Lacan “boşluk dehşeti” der. İnsan boşluğa tahammül edemez. Bir sessizlik olduğunda hemen konuşma, hayatında bir boşluk olduğunda hemen bir nesneyle doldurma arzusu bu dehşetten (L’Horreur du Vide) kaynaklanır. Bilgelik, hayatın daima bir boşluk olduğunu kabul etmektir.

Yaşamak, pişmanlığın silsilesi Yaşamak, kendi batışının şahidi olmak. “Ey kriton! yaşamak bir hastalıktır”