Ghazal

خواهرزادم ۶ سالشه، سرطان داره، امشب دکترا ازش قطع امید کردن، امیدوارم طلوع افتاب فردا رو نبینم

مهندسان در میدان سیاست؛ از سازندگی تا ویرانی: پس از آنکه علی یونسی، دانشجوی نخبه دانشگاه شریف، از زندان نامه‌ای منتشر کرد و به‌صراحت اعلام نمود که عضو سازمان مجاهدین خلق است، بحث‌های فراوانی در افکار عمومی شکل گرفت که چگونه ممکن است یک نخبه علمی جذب چنین گروهی شود. سخن آخر را در آغاز می‌گویم: هنگامی که نخبگان فنی، مهندسی و پزشکی وارد عرصه سیاست می‌شوند و می‌کوشند با منطق علوم خود به مسائل سیاسی بنگرند، حاصل کارشان، دست‌کم در ایران، غالباً فاجعه‌بار بوده است. منطق علوم اجتماعی و روش‌شناسی آن تفاوتی بنیادین با منطق علوم دقیق و فنی دارد. در علم سیاست با منطق باینری، صفر و یک، سروکار نداریم. برای روشن شدن موضوع، نگاهی به تاریخ می‌اندازیم. نهضت آزادی، که از منظر بسیاری مادر فکری سازمان مجاهدین خلق به شمار می‌رود، عمدتاً توسط افرادی با پیشینه مهندسی و پزشکی بنیان نهاده شد. مهدی بازرگان، چهره محوری این جریان، در رشته‌های مهندسی ترمودینامیک و نساجی تحصیل کرده بود. عزت‌الله سحابی دانش‌آموخته مهندسی مکانیک دانشکده فنی بود، عباس شیبانی پزشک بود و یدالله سحابی در رشته زمین‌شناسی تحصیل کرده بود. اعضای دو گروه مسلح و انقلابی دهه‌های ۴۰ و ۵۰، یعنی چریک‌های فدایی خلق و مجاهدین خلق، نیز عمدتاً از میان دانش‌آموختگان رشته‌های مهندسی و علوم دقیق برخاسته بودند. در میان اعضای چریک‌های فدایی خلق ۱۹ مهندس حضور داشتند و در سازمان مجاهدین خلق این تعداد به ۱۷ نفر می‌رسید. بنیان‌گذاران چریک‌های فدایی خلق در دو هسته جداگانه فعالیت می‌کردند. هسته نخست شامل بیژن جزنی، عباس سورکی، علی‌اکبر صفایی فراهانی، محمد صفاری آشتیانی و حمید اشرف بود. در این میان تنها جزنی و سورکی در حوزه علوم انسانی و اجتماعی تحصیل کرده بودند. صفایی فراهانی و حمید اشرف به‌ترتیب دانشجوی مهندسی کشاورزی و مهندسی مکانیک بودند. هسته دوم را مسعود احمدزاده و امیرپرویز پویان تشکیل می‌دادند. احمدزاده، نویسنده کتاب مشهور «مبارزه مسلحانه؛ هم استراتژی، هم تاکتیک»، در رشته ریاضی تحصیل می‌کرد. سازمان مجاهدین خلق نیز توسط محمد حنیف‌نژاد، سعید محسن، علی‌اصغر بدیع‌زادگان، عسگری زاده و رسول مشکین‌فام بنیان نهاده شد. حنیف‌نژاد مهندس ماشین‌های کشاورزی بود، سعید محسن مهندسی تأسیسات خوانده بود، مشکین‌فام در رشته مهندسی کشاورزی تحصیل کرده بود، بدیع‌زادگان استاد شیمی بود و عسگری‌زاده دانشجوی بازرگانی بود. در نسل بعدی این سازمان نیز چهره‌هایی چون مجید شریف‌واقفی، کاظم ذوالانوار و تقی شهرام همگی در رشته‌های مهندسی و علوم دقیق تحصیل کرده بودند. شریف‌واقفی، که پس از انقلاب نام او بر دانشگاه صنعتی آریامهر نهاده شد، فارغ‌التحصیل مهندسی برق بود. ذوالانوار مهندسی کشاورزی خوانده بود و تقی شهرام تحصیلات خود را در رشته ریاضی به پایان رساند. غلبه نگاه مهندسی بر سیاست، البته، صرفاً گریبان‌گیر مخالفان حکومت پهلوی نبود. از دهه ۱۳۴۰ به بعد، به‌تدریج سیاستمداران کارآزموده جای خود را به تکنوکرات‌هایی دادند که هرچند منشأ خدمات فراوانی شدند، اما در عرصه سیاست نتایج چندان موفقی به بار نیاوردند. اگر بخواهیم نماد این تکنوکراسی را در یک فرد خلاصه کنیم، شاید هیچ‌کس مناسب‌تر از جمشید آموزگار نباشد؛ مهندسی برجسته و مدیری توانمند که در عین حال از ظرافت‌ها و پیچیدگی‌های سیاست بی‌بهره بود. پس از انقلاب نیز غلبه نگاه مهندسی بر عرصه سیاست تشدید شد. محمد توکلی طرقی در مقاله «مهندسانه‌اندیشی و ولایت‌مداری مجتهدسانه» می‌نویسد: «سه دهه پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، خیال و خرد هندسی و مهندسی به‌تدریج بر نگرش و بینش سیاسی و فرهنگی در ایران چیره شد. با چیرگی دانش مهندسی، مفاهیمی چون طرح، نقشه، ترسیم، هندسه، مکان، جا، فضا، حریم، بنا، ساختمان، اصلاح، تعمیر، ترمیم، رصد، نرم‌افزار، سخت‌افزار، زیرسازی، بازسازی، نوسازی، بهسازی و بهینه‌سازی شیرازه اندیشه معاصر را فراهم آوردند. مفاهیم نوظهوری چون «جهاد سازندگی»، «سردار سازندگی»، «نقشه و هندسه الهی»، «هندسه کلام»، «هندسه معرفت»، «هندسه تاریخ»، «اصلاحات معمارانه»، «مهندسی فرهنگی»، «زیرسازی فرهنگی»، «رصد فرهنگی»، «جنبش نرم‌افزاری»، «مهندسی ذهن»، «مهندسی معنویت»، «مهندسی هنری»، «بازمهندسی دینی»، «مهندسی انتخابات»، «مهندسی راهپیمایی»، «هندسه مهدوی»، «هندسه عشق»، «مهندسی عشق»، «مهندسی شادی» و بسیاری ترکیبات مشابه، جلوه‌های گوناگون این نوع مهندسانه‌اندیشی را نشان می‌دهند.» با این همه، منصفانه نیست که همه تقصیرها را بر گردن مهندسان یا غلبه نگاه مهندسی در سیاست بیندازیم. نظام آموزشی ایران که طی دهه‌ها نخبگان را به سوی رشته‌های پزشکی و مهندسی سوق داده و علوم انسانی و اجتماعی را در حاشیه قرار داده است، ناگزیر موجب شده فارغ‌التحصیلان این حوزه‌ها از ظرفیت و نفوذ لازم برای ایفای نقشی مؤثر در سیاست و اجتماع برخوردار نباشند. در چنین وضعیتی، طبیعی است که مهندسان و پزشکان جای آنان را در عرصه عمومی پر کنند. حاصل سخن آنکه پیوستن برخی نخبگان علمی به سازمان‌هایی چون مجاهدین خلق چندان شگفت‌آور نیست. شاید بد نباشد به یاد آوریم که اسامه بن‌لادن نیز دانش‌آموخته مهندسی عمران بود! #بهروز_حسینی

با دختر خوشگله

مهر۱۴۰۴/تیر ۱۴۰۳ ۲۰کیلو لاغر شدم🌝