Roaldcs 🚲 📣@roaldcs
De PvdA had in de jaren 60 en 70 een bijzonder talent: elke keer als ergens ter wereld iemand riep “wij gaan de samenleving topdown herontwerpen”, stond men klaar met applaus.
Begin in Chili met Salvador Allende. In Europa werd hij verkocht als het keurige gezicht van socialisme. Democratisch, modern, verantwoord. De realiteit: geen parlementaire meerderheid, maar wél via decreten en juridische trucs de economie ombouwen. Nationalisaties buiten de normale wetgevende route, botsingen met het Hooggerechtshof, en een rechtsstaat die stap voor stap onder druk kwam. Ook gewapende milities. De garanties waarmee hij aan de macht kwam werden sterk uitgehold. Ondertussen ontspoorde de economie volledig. Maar in Europa bleef het verhaal overeind: dit is het model.
Dan Julius Nyerere in Tanzania. Ujamaa. Klinkt warm. In praktijk: gedwongen dorpsvorming, collectivisatie, landbouwproductie die instort. Maar in westerse sociaaldemocratische kringen werd het gezien als een nobel experiment. Resultaat: armoede en afhankelijkheid van hulp. Maar het idee bleef sympathiek.
Nicaragua? De Sandinisten. Revolutie, alfabetisering, posters. Europese delegaties gingen kijken hoe “het volk” het deed. Minder aandacht voor wat er gebeurt als je macht concentreert en de economie ideologisch runt.
Cuba onder Fidel Castro bleef jarenlang de favoriet. Gezondheidszorg, onderwijs, gelijkheid. Dat mensen niet vrij kunnen spreken of vertrekken? Bijzaak. Vrijheid werd ingeruild voor statistieken die goed stonden op congressen van de Socialistische Internationale.
En dan Cambodja onder Pol Pot. Hier valt elk excuus weg. Geen nuance meer mogelijk. Steden leeg, geld afgeschaft, miljoenen mensen onder dwang op het land gezet, massamoord/democide op ongekende schaal. En wat zie je in het begin in delen van West-Europees links? Twijfel, relativering, stilte. Eerst “we weten het niet zeker”, daarna pas erkenning als het niet meer te ontkennen is.
Het patroon is bijna mechanisch:
een regime belooft gelijkheid via de staat
instituties worden opgerekt of genegeerd
economie hapert, macht concentreert zich
en toch blijft de politieke sympathie bestaan
En als het misgaat?
Dan ligt het nooit aan het idee. Altijd aan externe factoren. Alsof het probleem nooit in de blauwdruk zit, maar altijd in de uitvoering en de gemene buitenwereld.
De ironie is dat dit alles werd verkocht als moreel superieur. Menselijker. Rechtvaardiger. Maar telkens eindigt het bij systemen waarin de staat groeit en de burger krimpt.
De PvdA gaf internationale legitimiteit. Politieke dekking. Het verhaal dat dit “de goede richting” was.
En dat is precies hoe extreem slechte ideeën blijven leven. Niet door geweld alleen, maar door mensen die blijven zeggen: volgende keer werkt het wel.