علی هوشمند

"آنان که این تجربه را از سر نگذرانده‌اند، هرگز نخواهند‌ دانست؛ آنان که از سر گذارنده‌اند هرگز نخواهند گفت؛ نه واقعا، نه کاملا... گذشته از آنِ مردگان است." جورجیو آگامبن (باقی‌مانده‌های آشویتس)

اگر با کسانی همراه و همنشین و دوست شویم که بین دنیاهای درونی‌مان از اساس سنخیت و شباهتی نباشد، و بین نظام‌های ارزشی‌مان فصل مشترکی وجود نداشته باشند یا (از آن بدتر) حتی تعارض وجود داشته باشد، شبیه آن است که روح‌مان را به شیطان فروخته باشیم؛ شیطانِ معاشرت‌های پوچ و بی‌معنا. (۳/۳)

با این حال، حتی اگر انسان در معرض اثراتِ منفیِ ناشی تنهایی قرار داشته باشد، معاشرت و همنشینیِ زیاد با افرادی که روحیات‌شان با روحیات او هم‌سنخ نباشند یا سلیقه‌ها و ارزش‌های بس متفاوتی داشته باشند، می‌تواند تبعات منفی‌ای حتی بیشتر از تبعات منفیِ تنهایی به همراه داشته باشد. (۲/۳)

در «تنهائی» به خودیِ خود هیچ‌گونه فضیلتی نهفته نیست. در واقع تنها بودن، بسته به رویکرد و نگرش فرد و همچنین شرایط و موقعیتی که فرد در آن قرار دارد، هم می‌تواند فرصتی مناسب برای رشد و تربیتِ درونی به شمار برود، و هم می‌تواند سلامتیِ جسمی و روانی را به‌طور جدی به خطر بیاندازد. (۱/۳)

@asadr_info حتماً علی جان. بعداً سر فرصت مختصری در موردش خواهم نوشت؛ احتمالأ در قالب یک رشته توئیت جداگانه.

@AHooshmand2020 کاش سرِ فرصت خلاصه‌ای می‌نوشتی حرفِ حسابش چیست.

کتابی ژرف‌اندیشانه و مهم در مخالفت با تاریخ‌گرایی (Historicism) که به شیوه‌ای بدیع، درصدد است تا اندیشهٔ پیشرفت در تاریخ را زیر سؤال بَرَد و نگرش‌هایی را که قائل به معنای غایی برای تاریخ‌اند از اعتبار بیاندازد: «معنا در تاریخ» نوشتهٔ «کارل لوویت» متفکر آلمانی؛ با ترجمه‌ای خوشخوان

مسأله این است که همزمان با بهره‌مندیِ آگاهانه و سودمند از میراث فرهنگی-اسطوره‌ایِ غنیِ ایرانی، تنها محدود به عقلانیت اسطوره‌ای نشد؛ وگرنه سقوط در دام ایدئولوژی‌های ارتجاعی و فرقه‌گرایی‌های سرکوبگر و رادیکالیسم سیاسی‌ای که از میراث اسطوره‌ای تغذیه می‌کنند محتمل می‌شود. (۵/۵) پایان

البته، حفظ ظرفیت‌های اسطوره‌ای از منظر ضرورت تداوم فرهنگی و انسجام جمعی، اتفاقاً واجد اهمیت است؛ فی‌المثل آیین‌های نوروزی مصداق مناسبی محسوب می‌شود. اما، پتانسیل اسطوره‌باوری در عین حال می‌تواند جنبه‌های مخربی نیز داشته باشد؛ منجمله زمانی‌که کارکردهای ایدئولوژیک پیدا کند. (۴/۵)

رویکرد ارتجاعی و شبه‌فاشیستیِ یکسری از ایرانی‌های ساکن دیاسپورا که بعضاً شکل مناسک به خود گرفته‌، به‌وضوح نشان می‌دهد که «منطق اسطوره‌ای» و «ذهنیت قهرمان‌ساز» چنان ریشه‌های نیرومندی در ناخودآگاه جمعیِ ایرانیان دارد که صرفاً با مهاجرت به سرزمینی دیگر متحول یا تعدیل نمی‌شود؛ (۱/۵)

جهان به پایانِ خویش نزدیک می‌شود. تنها یک دلیل حیاتِ جهان را طولانی‌تر خواهد ساخت: این‌که جهان از سَرِ تصادف به زیستن ادامه دهد. (شارل بودلر)

در بین انبوه سریال‌ها و فیلم‌های کارآگاهیِ متنوعی که تاکنون ساخته شده‌اند، همچنان دو مجموعهٔ تلویزیونیِ قدیمی در صدر این ژانر جذاب و پُرهیجان قرار دارند و نظیری برایشان نیست: سریال «پوآرو» با بازی شگفت‌انگیز «دیوید ساچت»، و سریال «شرلوک هُلمز» با بازی فوق‌العادهٔ «جرمی برت»

به خود خزیده و محکم چو کوهساران زی چو خَش مَزی که هوا تیز و شعله بی‌باک است (اقبال لاهوری) *خَلِش: فرو رفتنِ چیزی تیز در بدن که منجر به جراحت شود. **چو خَش مَزی: مانند خاشاک (سُست) زندگی نکن. (۲/۲)

گمان مبر که به پایان رسید کارِ مُغان هزار بادهٔ ناخورده در رگِ تاک است چمن خوش است ولیکن چو غُنچه نتوان زیست قبای زندگیش از دَمِ صبا چاک است اگر زِ رمزِ حیات آگهی، مجوی و مگیر دلی که از خَلِشِ خارِ آرزو پاک است (۱/۲)

آیا رسیدن به روشنائی‌ها را خواستاریم؟ بایستی گام‌های استوار برداریم و آهسته و پیوسته به‌پیش برویم، حین عبور از جاده‌های سنگلاخیِ مخاطره‌ها صبور باشیم، و در گذر از لبه‌ی پرتگاه‌ها اسیر غفلت نشویم. صعودکردن به بلندی‌های روشن بسی دشوار است، و سقوط‌کردن به پَستی‌های ظلمانی بسی آسان.

در صحنه‌ی سیاسی اصولاً «جنگ روایت‌ها» چیزی نیست جز آشفته‌بازار گِل‌آلود و مشمئزکنندهٔ مجموعهٔ دروغ‌ها و نیرنگ‌های هرکدام از طرفین تخاصم سیاسی؛ برای فریب‌کاری، برای کم‌نیاوردن در مقابل رقبای سیاسی در فضای عمومی و رسانه‌ای، برای سرپوش‌نهادن بر اشتباهات، و برای پنهان‌کردن نقاط‌ضعف.

«دنیای مدرن فراموش کرده است که به سکوت گوش فرا دهد. دنیای ما مرتباً پُرسروصداتر و گوشخراش‌تر می‌شود. ما دیگر توان شنیدن نداریم و واژه‌هایمان گمراه‌کننده شده‌اند.» (کارل لوویت)

در حال تجربهٔ خوفناک‌ترین شمارشِ معکوسِ زندگی‌مان هستیم. هر لحظه‌ای و هر ثانیه‌ای به‌شدت نفس‌گیر است؛ نمی‌دانیم که بین سپری‌شدنِ سریع‌ترِ زمان، گذرِ آهسته‌ترِ زمان، یا توقفِ زمان، کدام‌یک بهتر است. گویی شلاقِ تاریخ سرشتِ به‌تمامی نیهیلیستی‌اش را بی‌رحمانه بر وجودمان فرود می‌آورد.

در نظام اخلاقیِ پیامدگرا، ستاندن جان انسان‌های بی‌گناه به‌منظور تحقق خیر اکثریت، ممکن است توجیه شود. اما مطابق اخلاق وظیفه‌گرای کانت، حتی دستیابی به والاترین هدف‌ها نیز کُشتنِ انسان‌های بی‌گناه را توجیه نمی‌کند. از این منظر، هر شکلی از جنگ که تلفات غیرنظامی داشته باشد محکوم است.

نسبت به وضعیت ایران، حداقل در کوتاه‌مدت، خوشبین نیستم. با این وجود، پتانسیل‌های نیرومند جامعهٔ مدنی ایران که وجه تمایز کشور ما از بسیاری از کشورهای منطقه است، تنها چیزی‌ست که احساس امیدواری در وجودم نسبت به پایداری ایران در میانهٔ امواج ویران‌گر داخلی و خارجی را زنده نگه‌می‌دارد.