Kalender Bey

8 aya yakın, günde ortalama 12-13 saatlik mesai ile, yüksek tempoyla yaptığım, efsanevi Askerî Tarihçi Hans Delbrück'ün Geschichte der Kriegskunst (Harp Sanatı Tarihi) tercümesini, birkaç dakika önce son dokunuşlarımla birlikte tamamladım, 750 bin kelimelik bir metin. Bu benim yaptığım ikinci uzun soluklu tercüme işiydi (İlki 6 ciltlik 1001 Gece Masalları, editörün masasında). Uzun metinleri tercüme etmenin yolu, sanırım benim yaptığım gibi "tam kapanma" ve bu işten başka bir iş yapmamakla mümkün, yoksa böylesine kıymetli bir eserin bugüne kadar tercüme edilmemiş olmasının başka bir izahı yok. 1001 Gece Masalları tercümemi, kendi geleneğimize muvafık surette "temmeti't-terceme" diyerek bitirmiştim; bunu ise Batı lisanlarındaki Latince bitirme ibaresiyle bitirdim: Finis Operis Mütercim meslektaşlarıma bir tavsiye, mutlaka en az bir tane uzun metin tercüme etsinler. Ondan sonra 300-400 sayfalık kitaplar bile insana "kısa bu ya, yaparım hemen!" gibi geliyor... 😄

Şule Gürbüz, konuşmayı; konuştuğunu yazı formuna dökmeyi seviyor ama bu kadar gereksiz konuşma, Kıyamet Emekli’sine resmen yük olmuş; roman gerçekten güç okunuyor. Roman iç dökme sanatı değil; nihayetinde edebî bir formdur; bu form hacim içerse de lüzumsuz içermemelidir.

Öğrendiklerim: Tolstoy’un sulh hakimliği yaptığı, Eşiyle arasında 16 yaş olduğu, Eşi Sonya’nın Turgenyev’in üvey kardeşi olduğu, Eşine evlenmeden önce kendini tanıması için günlüklerini verdiği, Savaş ve Barış’la Suç ve Ceza’nın aynı gazetede ve aynı anda tefrika edildiği…

Tolstoy, 1862 yılında Rusya’da henüz kız çocuklarının okula gönderilmediğini, gitmediğini yazıyor. Osmanlı’da 1850’lerde örgün eğitim var. Abdülmecit devrinde, 1858’de kızlar rüşdiyeye gitmekteydi. Abdülaziz devrinde, 1870’de Darülmuallimat açılmıştı. Yükseköğretim vardı.

Zengin olmasa fikirlerini hayata geçiremezmiş. Kapsamlı biyografi Tolstoy’u anlamaya faydalı. Temasa geçtiği insanlar hep kalbürüstü. Turgenyev, Mathew Arnold, Proudhon, Gandhi, Gorki, Rilke… İrade sahibi bir adam. Filoloji ve hukuk fakültesi terk… Otodidakt… İnatçı…