Mateusz Filary-Szczepanik

Rory Finnin of @CamUkrainistyka asked leading political scientist Brigid Laffan: Why should students study not just the politics, but the culture and history of Ukraine? Her reply was immediate: "Because countries are not datasets." Full video here: youtube.com/watch?v=AJ8_Wk…

1/7 Czy 🇷🇺Rosja traktuje odstraszanie 🇬🇧Wielkiej Brytanii i 🇫🇷Francji jako wiarygodne? Analiza raportu @RANDCorporation z 2025 r. Na raport składa się analiza rosyjskiej literatury wojskowej i eksperckiej z lat 2010-2024. 🔗 rand.org/pubs/research_…

Dzisiejsze krakowskie seminarium stosunkanckie odbywało się w cieniu długiego weekendu i w kameralnym gronie obradowaliśmy z Rafałem Lisiakiewczem nad tekstem Tomasza Pawłuszki o innowacjach technologicznych i państwie średnim. Dzięki za solidną dyskusję!

@Przeswity @MarekKozubel @MearsheimerJ Jak dla mnie, publikując książkę Mearsheimera jesteście radykalnymi zwolennikami antropomofizacji państwa, a to podejście problematyczne, o czym nawet kiedyś artykuł naukowy popełniłem :) academia.edu/44627577/Princ…

Wydaliśmy książkę @MarekKozubel więc jesteśmy proukraińscy. Jak wydawaliśmy książkę @MearsheimerJ to byliśmy prorosyjscy. I tak się żyje pomalutku.🤷‍♂️

Na wykładzie z międzynarodowej ekonomii politycznej zarekomendowałem właśnie dwie niedawno wydane przez @Przeswity książki - Lista i Kennedy'ego. Jeżeli czytają tę wiadomość moi studenci, to pragnę podkreślić, że to był zupełny przypadek, a nie lokowanie produktu! ;)

„Grassrootowa” geopolityka zmieniła w ostatniej dekadzie polski dyskurs o IR i bezpieczeństwie. O naszych badaniach z T. Pawłuszką rozmawiamy w „Podróży bez Paszportu” u red. Grzeszczuka. Link do podcastu shorturl.at/CcKQ9 🧵

Wróciłem po raz nie wiem, który do Trylogii Sienkiewicza i udział chłopów w buncie Chmiela. Szczególnie ciekawym elementem jest udział chłopów oraz ich motywacje do udziału w tej krwawej rzeźni. Nauka pokazuje, że @jakubwiech ma rację, mówiąc tak wiele o zmianach klimatycznych. Cały czas nie daje mi spokoju jak bardzo destrukcyjne było powstanie Chmielnickiego i jednocześnie jak niezwykły był to konflikt w skali historii całej Europy. A wyjątkowy był na wielu polach. W 1648 roku setki tysięcy ruskich chłopów chwyciło za kosy i ruszyło wyrzynać szlachtę, księży, arendarzy.W 1648 roku setki tysięcy ruskich chłopów chwyciło za kosy i ruszyło wyrzynać szlachtę, księży, arendarzy. Polska historiografia długo tłumaczyła to dzikością czerni albo przewrotnością Chmielnickiego. Obie odpowiedzi są za płytkie. Eksplozja 1648 roku była rachunkiem, który Rzeczpospolita wystawiła sobie sama, przez osiemdziesiąt lat kolonizacji Ukrainy opartej na jednym instrumencie: słobodzie. Po Unii Lubelskiej 1569 Korona dostała w spadku pustkę. Województwa kijowskie i bracławskie zamieszkiwało poniżej jednego mieszkańca na kilometr kwadratowy. Magnateria rozwiązała problem po swojemu. Chłop osiedlający się w nowej wsi dostawał od piętnastu do trzydziestu lat wolnizny. Bez pańszczyzny, bez czynszów, bez arendarza. Wiśniowieccy dawali dwadzieścia, trzydzieści lat. Koniecpolscy piętnaście, dwadzieścia. Ostrogscy na Wołyniu dziesięć, piętnaście. Model zadziałał. Zadnieprzańskie państwo Wiśniowieckich urosło z kilkunastu osad w 1630 roku do trzydziestu ośmiu miasteczek, czterystu dwudziestu trzech wsi i dwustu trzydziestu tysięcy poddanych piętnaście lat później. Ludność trzech województw ukrainnych wzrosła z miliona w 1569 do niemal trzech milionów w przededniu powstania. Największa operacja kolonizacyjna nowożytnej Europy, większa skalą niż kolonizacja hiszpańska w Nowym Świecie tego samego okresu. Słoboda się jednak kończyła. Chłop urodzony w 1620 roku dorastał w wolnej wsi, z opowieściami ojca o tym, jak się tu przyszło z chłopskiej niewoli. W latach 1640-1648 słoboda wygasała masowo w całym pasie naddnieprzańskim, i z dnia na dzień wolny człowiek dostawał pełną pańszczyznę koronnego wzorca. Dwa do czterech dni z łanu. Czynsze. Dziesięcina. Propinacja. Obowiązek mielenia w pańskim młynie i kupowania wódki wyłącznie od arendarza. Frank Sysyn nazwał to największym szokiem statusowym pokolenia w siedemnastowiecznej Europie Wschodniej. Topos notowany w instrukcjach kozackich z lipca 1648 brzmi dosłownie: byliśmy Kozakami, uczynili z nas chłopów. Na strukturalny szok nałożył się klimat. Rok 1645 otwiera Minimum Maundera, globalne załamanie aktywności słonecznej, które dla Europy Wschodniej oznaczało serię katastrof. Zima 1645 na 1646 opisywana była przez wojewodę krakowskiego Stanisława Lubomirskiego jako mróz lat niepamiętnych. Lato 1646 przyniosło suszę i plagę szarańczy na Podolu oraz Bracławszczyźnie. Rok 1647 był jeszcze gorszy. Wczesna zima, śnieg we wrześniu, powódź wiosenna, susza latem. Trzy zbiory podprogowe z rzędu, w niektórych kluczach majątkowych nawet pięćdziesiąt procent poniżej normy. I dokładnie w tym momencie ceny zboża w Gdańsku skaczą o dwadzieścia, trzydzieści procent. Pelc w klasycznych Cenach w Gdańsku pokazuje, że pszenica w 1647 stoi już o ćwierć wyżej niż trzy lata wcześniej. Dla magnata eksportującego Wisłą to silny bodziec, żeby wycisnąć z folwarku wszystko. Dla chłopa, który właśnie stracił wolniznę i siedzi przed pustą stodołą, drugi młot spadający na pierwszy. Wzrost pańszczyzny, wzrost czynszów, wzrost egzekucji długów przez arendarzy, bo magnat sam jest zadłużony i musi wycisnąć gotówkę. Głód nie jest tu abstrakcją. Jerlicz i Maskiewicz w pamiętnikach notują przypadki zjadania kory, łopianu, padliny na Wołyniu wiosną 1647. Kroniki monasterskie z Ławry Peczerskiej mówią o "czasie głodowym" jako o epoce rozpoznawalnej, oddzielonej od normalnych lat. Trzeci czynnik to pamięć. Osiemdziesiąt lat od Unii Lubelskiej oznaczało osiemdziesiąt lat prób kozackiej emancypacji spacyfikowanych stalową konsekwencją. Kosiński w 1593. Nalewajko spalony żywcem w Warszawie w 1597. Żmajło, Fedorowicz, Sulima, Pawluk stracony w 1638. Ordynacja z tego samego roku likwidowała urząd hetmana kozackiego, redukowała rejestr do sześciu tysięcy i, dosłownie jej słowami, resztę Kozaków w chłopy obracała. Siedem powstań, siedem klęsk, siedem egzekucji. Dziadkowie opowiadali to wnukom, popi mówili o tym z ambony podczas prażników, dumy kozackie utrwalały matrycę, w której Lach, ksiądz i arendarz stanowili trójcę wroga. Gdy Chmielnicki rozsyłał wiosną 1648 roku uniwersały z Siczy, trafiał w grunt przygotowany z precyzją, której sam pewnie nie do końca rozumiał. W 1646 do rejestru zgłosiło się dwadzieścia cztery tysiące chętnych na dwanaście tysięcy miejsc. Potencjał istniał od lat. Czerń 1648 roku wyłoniła się jako pokolenie uformowane przez zbieg trzech procesów, z których każdy z osobna byłby do przeżycia. Szok wygasających słobód odbierał ludziom to, w czym urodzili się jako wolni. Klimat lat 1645-1647 narzucał pańszczyznę w momencie nieurodzaju i głodu. Osiemdziesiąt lat pamięci dawało gotową matrycę interpretacyjną z wrogiem wskazanym palcem. Chmielnicki nie wymyślił żadnego z tych procesów. Wszedł w gotowy układ, którym Rzeczpospolita produkowała siłę zdolną ją rozsadzić. Konstruktorzy modelu, od Zamoyskiego przez Koniecpolskiego po Wiśniowieckiego, nie rozwiązali pytania, co zrobić, gdy zegar wybije godzinę. Pytanie rozwiązało się samo, w sposób, którego każdy historyk patrzący na strukturę demograficzną i klimatyczną lat 1645-1648 powinien był się spodziewać.

Szkoda tylko klikbajtowego tytułu, skoro wywołani do tablicy geopolitycy za bardzo w waszej rozmowie obecni nie byli. Miałem nadzieję na nieco amunicji do pożyczenia i wykorzystania w mojej nie-recenzji Naszej Bomby @A_Swidzinski , którą kończę właśnie pisać.

Dobra audycja popularyzująca tematykę ewentualnego uzyskania przez Polskę suwerennych zdolności do odstraszania nuklearnego moich serdecznych kolegów @L_Wyszynski i @pawelkusiak . 1/2

„Synu, poszczęściło ci się” – powiedział gen. Mark Milley do gen. Wałerija Załużnego po wycofaniu się Rosjan nie tylko spod Kijowa, ale z całej północnej Ukrainy w pierwszych tygodniach wojny rosyjsko-ukraińskiej. @MarekKozubel w książce ''Kijów-Czernihów-Sumy 2022'' wskazuje, że głównodowodzący wojsk ukraińskich stale zderzał się z protekcjonalnym tonem i ignorowaniem ukraińskiej strategii ze strony Amerykanów. Ciężko stwierdzić czy z niedowierzania, czy też z zawiści. O tym, dlaczego Rosjanie przegrali bitwę o Kijów i jakie były kluczowe błędy Putina rozmawiali dr @MarekKozubel i dr Kamil Kartasiński @Kamil42897680 na kanale Historia - Dyplomacja - Kultura. Książka ''Kijów-Czernihów-Sumy 2022'' to II tom z serii "Biblioteka Wojenna", której redaktorem jest @Piegziu.

Posłuchajcie kolejnego czytania mojego niedawnego tekstu: Teza o nuklearnym pokoju? Proliferacyjny optymizm Kennetha Waltza... youtu.be/GOfEwvW6C8c?si… przez @YouTube Raz jeszcze podziękowania dla @pawelkusiak @L_Wyszynski za zaproszenie do tomu i ciężką edytorską pracę 💪!

Na łamach @wyborcza ukazała się rozmowa ze mną o hipotetycznej polskiej broni jądrowej: czy Polska mogłaby stworzyć suwerenne odstraszanie nuklearne, jakie byłyby koszty i skutki polityczne takiego programu? Dziękuję red. @MacKucharczyk. wyborcza.pl/magazyn/7,1240…

@Piegziu @jakubtepper Że Panowie wąsów nie mają, to i atmosfera spotkania pewnie lepsza niż w 1904 😀

Wizyta Donalda Tuska w Tokio to już przeszłość. Relacje polsko-japońskie są ważne, ale jeszcze ważniejsze są relacje polsko-polskie w Japonii. Razem z @jakubtepper omawiamy kluczowe kwestie wojenno-gastronomiczne w typowych japońskich okolicznościach.

This Polish theoretical physicist just proved you can recreate all math functions from JUST one operation. E(a, b) = e^a - ln(b) Every single operation: +, -, x, / , trig, log, as you can see below. Extremely mathematically elegant.

Słuchajcie, jednak puścili. Podobno dopiero po telefonie z Kancelarii Prezydenta, bo Nawrocki przeczytał tekst; nie całkiem zrozumiał i myślał że z tym Konsulem to o niego chodzi. Tak czy owak, zapraszam. klubjagiellonski.pl/2026/04/10/mgl…

Pojawiające się na Xsie i w mediach informacje o "straszeniu" Watykanu przez obecną administracje USA sprawiły, że zastanawiam się, czy Polska udostępniłaby swoje terytorium dla amerykańskich spadochroniarzy szykujących się do desantu na Stolicę Piotrową?"

@EasyRid04682094 A będzie z powielacza?

Napisałem tekst na rocznicę 10/04. Jak się stopniowo okazuje, jest on całkowicie nie do przełknięcia dla mediów orientujacych się na publikę "prawicową". Dla tych drugich mediów z kolei jest nie do przełknięcia w przyczyn zasadniczych. Zamierzam go rozpowszechniać w 2gim obiegu.

Czytanie teraz fragmentów przemów W. Wilsona (w Pracy I. Claude'a z 1962) wywołuje u mnie to samo uczucie, które towarzyszyło mi przy lekturze Imperializmu Lenina w trakcie kryzysu finansowego 2008-2009. W zasadzie banał - jak ważne jest wiedzieć, co było wcześniej...

Several years ago on a lengthy bus ride through the small towns of the Amalfi coast I met 2 Italian teenagers debating the ins and outs of SSC Napoli, AC Milan, and Juventus FC. They knew every player on every team, every player’s wife, backstory, hometown and pet dog. They spoke of nothing else for 3 hours, and both missed their bus stops. It occurred to me this was the ontological horizon of their existence. This is the same with the AI tech bros today. Only worse, because these are ‘professionals’, not teenagers. I genuinely don’t care about Claude Anthropocene Monkey 7.8 Deluxe edition and how it will cure cancer. I suspect few people do. Go read some Goethe or touch grass.

Cytat na dziś: "A balance of power is actually a kind of managed anarchy. But it is a system in which anarchy invariably overcomes the management in the end." Śmiałe słowa jak na Reinholda Niebuhra :)