bana sövmeyin üzülüyorum

Bunları anlattıktan sonra birinci yola geçiyorum. Dünyada bir şeylerin değiştiğini/hareket ettiğini deneyimliyoruz. Hareket eden her şey başka bir şey tarafından hareket ettiriliyor. Çünkü hareket denilen şey potansiyelin (bilkuvve) fiile (bilfiil) geçmesi. Buna çalı ve ateş örneği veriliyor. Çalı kendinde yanma potansiyeli taşıyor. Fiilen yanan bir nesne (burada meşale olsun) yanına yaklaştırıldığında bu potansiyeli (yanma imkanı) fiili duruma geçiriyor ve çalının yanmasını sağlıyor. Eğer fiili durumda yanan bir nesne, yanma potansiyeline sahip bir nesneye yaklaştırılmasaydı, o nesne kendi kendine yanmazdı. Ve yanan nesne fiilen yanmasaydı, yanma potansiyeline sahip nesneyi yakamazdı. Bir şey aynı anda ve aynı bakımdan hem potansiyel hem de fiili durumda bulunamaz. Mesela bir şey aynı anda hem fiilen sıcak hem de potansiyel olarak sıcak olamaz. Aynı şekilde değişmekte olan bir şey, bu değişimin sebebiyle aynı şey olamaz (yani kendi kendini değiştiremez/hareket ettiremez). Başka bir şey tarafından hareket ettirilmesi gerekir. Onu hareket ettiren şey de hareket ediyorsa o da yine başka bir şey tarafından hareket ettirilir. O da başka bir şey tarafından hareket ettiriliyorsa (Sonsuza kadar giderse işte) Yukarıda böyle bir zincirin sonsuza kadar gidemeyeceğine dair uzun uzun yazdım. Çünkü sonsuza kadar gitseydi değişimi/hareketi başlatan bir ilk neden olmazdı ve ilk neden olmasaydı da onu takip eden ara nedenler de hareket etmezdi/varlık göstermezdi (elin sopayı hareket ettirmedikçe sopanın taşı hareket ettirememesi gibi). Bu zincirin sonunda kendisi başka bir şey tarafından hareket ettirilmeyen ama her şeyi hareket ettiren bir varlık olmak zorunda.

Gelecek nesiller için şuraya not düşeyim: Fiziksel evrendeki bilfiil sonsuzluğu reddetmek için matematiksel evrendeki bilfiil sonsuzluğu reddetmenize gerek yok. Zira her matematiksel nesnenin fiziksel dünyada karşılığı olması gerekmediği gibi biraz ileri matematik dersi almış her matematikçi size zaten bazı nesnelerin karşılıklarının olmasının makul olmadığını söyleyecektir. Öte yandan, matematiksel evrendeki bilfiil sonsuzluğu reddetme cüretinde bulunuyorsanız, buyurun modern matematikte çelişki kanıtlayın. Emin olun bu çığır açıcı ilerleme matematiğe çağ atlatacaktır. Eğer sizin argümanınız modern matematikte çelişki olduğu değil de matematiğin formalize ettiği sonsuzun sizin kendi algınızdaki "gerçek sonsuz" olmadığıysa, bu sanki matematiğin problemi değil de sizin probleminiz gibi duruyor. Bu durumda size göre bu sahte sonsuzu barındıran matematik formalizasyonlarına inanmamayı tercih edebilirsiniz.

Adamın dediği şeyler doğru. Ben müslümanım, adamın tarafında olmam için hiçbir neden yok. Sadece hakikati söylediğini anlatmak için geldim, ondan bana hater falan filan demezsen sevinirim. Nedenler zincirini iki türe ayırırız, bunu Aristoteles ve İbn Sina da yapar. Gerçekleşmesi için bütün elemanların aynı anda var olması gereken per se ve gerçekleşmesi için bütün elemanların aynı anda olması zorunlu olmayan per accidens. Per se zincirinde ikinci nedenin fiilini gerçekleştirmesi için birinci nedenin fiili durumda olması gerek. Attığım metinde buna bir örnek vermiş. Eline bir sopa aldığını ve bir taşı o sopayla oynattığını düşün. Sopanın kendisinde taşı hareket ettirecek bir içsel kuvvet yok, sadece el tarafından kullanıldığı ölçüde hareket ettirebiliyor. Böyle bir zincirde etkinin ortaya çıkması için (taşın hareket etmesi için) zincirdeki bütün elemanların eş zamanlı olarak var olması zorunlu. El sopayı bırakırsa sopa da taşı hareket ettirmeyi bırakır, el olmazsa taşın harwketi aniden kesilir. Per accidens zincirinde ikinci neden var olmak için birinci nedene bağımlı ama kendisi bir fiil gerçekleştirirken birinci nedene bağlı değil. Mesela oğul varlığını babasına borçlu ama varlığa geldikten sonra kendi çocuğunu yapması için babasının hayatta olmasına gerek yok. Burada fiiliyatta geçme gücü oğla içkin. Ondan nedenlerin aynı anda var olması gerekmiyor,baba ölmüş olsa bile oğlu yaşamaya devam edip kendi oğluna sahip olabiliyor. Birinci şekildeki (per se) zincir sonsuza kadar gidemiyor. Çünkü bu zincirdeki ikinci (sopa) ve üçüncü (taş) nedenin kendi başına nedensel gücü yok. Güçlerini tamamen ve eş zamanlı olarak birinci nedenden alıyorlar. İkinci şekildeki (per accidens) zincir sonsuza kadar gidebiliyor. Çünkü zincirdeki her eleman var olduktan sonra kendisini varlığa geçiren nedene ihtiyaç duymuyor ve kendi başına nedensel gücü oluyor.