Tadek Solarz@TadekSolarz
Een ochtendcolumn
De schijf van vijf
Van voedingsadvies naar gedragsmodel
De schijf van vijf is opnieuw aangepast. Minder vlees, meer peulvruchten, en vooral meer richting. Het Voedingscentrum noemt dit voortschrijdend inzicht, maar het voelt steeds minder als voedingsleer en steeds meer als gedragsleer.
Een voedingsadvies hoort te beschrijven wat een lichaam nodig heeft. Niet wat wenselijk is, niet wat past binnen klimaatdoelen, en ook niet wat maatschappelijk de voorkeur krijgt. Het lichaam kent geen ideologie. Het vraagt om bouwstoffen, energie en regulatie.
Een eenvoudiger model volstaat bijvoorbeeld De schijf van drie.
Eiwit, vet en koolhydraten. Geen vakken op een bord, maar functies in het lichaam. Eiwit voor opbouw en herstel, vet voor hormonale balans en celstructuur, koolhydraten voor energie. Wie deze drie begrijpt, begrijpt voeding.
De behoefte ligt al decennia vast en is goed te kwantificeren. Officiële richtlijnen liggen rond 0,8 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht per dag, in de praktijk 1,0 tot 1,2 gram, oplopend naar 1,4 tot 2,0 gram bij activiteit of leeftijd. Vet rond 0,8 tot 1,0 gram per kilo. Koolhydraten als variabele factor, gemiddeld 3 tot 4 gram per kilo, bij activiteit 4 tot 6 gram of meer. Geen mode, maar fysiologie.
De uitdaging zit niet in kennis, maar in vertaling. Juist daar wordt zichtbaar hoe ver de schijf van vijf is afgedaald van het oorspronkelijke doel, helder en praktisch voedingsadvies. Wat begon als uitleg, is uitgegroeid tot een kader dat keuzes stuurt.
De schijf van drie kan als tegenbeeld dienen, niet als systeem maar als voorbeeld, door het tastbaar te maken. Wie weet wat er in voeding zit, kijkt anders. Honderd gram kip bevat 20 tot 25 gram eiwit, honderd gram linzen rond 9 gram, honderd gram ei ongeveer 12 gram. Honderd gram olijfolie bestaat vrijwel volledig uit vet, honderd gram noten bevat 50 tot 60 gram vet. Honderd gram gekookte rijst levert 25 tot 30 gram koolhydraten, 100 gram brood bevat ongeveer 40–50 gram koolhydraten.
Dat inzicht is vandaag eenvoudig beschikbaar. Apps, etiketten en databases maken zichtbaar wat voeding bevat. Geen giswerk, maar meetbare informatie, al decennia bekend in de voedingswetenschap. Die wetenschap is stabiel. Meer energie dan verbruik leidt tot gewichtstoename. Te weinig eiwit leidt tot spierverlies. Structureel verkeerde verhoudingen leiden tot gezondheidsproblemen. Geen nieuwe inzichten, maar basiskennis.
Het advies schuift constant door vermenging met andere doelen. Duurzaamheid, gedragssturing, maatschappelijke wenselijkheid. Dat zijn adviezen die niet thuishoren in een voedingsadvies. Een gezond lichaam heeft andere eisen dan een klimaatdoelstelling.
Een lichaam verandert niet met beleidsdoelen. De behoefte blijft gelijk. Juist in een tijd waarin meer dan de helft van de volwassenen kampt met overgewicht, vraagt dat om het tegenovergestelde van wat nu gebeurt. Geen complexere modellen, geen vermenging met ideologie, maar heldere, eenduidige adviezen die aansluiten bij de fysiologie. Eiwit, vet en koolhydraten, daar begint het en daar eindigt het.
Voedingscentrum vernieuwt Schijf van Vijf: maximaal één gehaktbal per week
nos.nl/l/2609676
