مەراڵ

۱. کرماشان تەنیا شارێگ نێیە، کرماشان دڵ، دەمار و بڕبڕەی پشت کوردستانە. ئەگەر وە وردی و دوور لە هەست و سۆز تەماشا بکەیم، کرماشان دەێ ببێدە پایتەخت و ناوەند شۆناس و هوویەت کوردی. جێگەی جۆگرافی و ژێئۆپۆلیتیک ئەم شارە ئەڕا ئیمە حەیاتییە؛ بۆ؟ وەزارەتخانەگان و سیاسەتمەدارانی دوژمن لە

آیا غایت تأسیس پ.ک.ک، تحقق «ترک‌بودگی آپوئیستی» بود؟ اظهارات صریح هلن امید، از فرماندهان پ.ک.ک، حکم یک اعتراف تکان‌دهنده را دارد: «ترک‌بودگی‌ای که جمهوری ترکیه در پی خلق آن بود، ساخته شد؛ اما ترک‌بودگی آپوئیستی نیز متولد گشت.» این سخن، اقراری آشکار بر این واقعیت است که خط سیر ایدئولوژیک نیم‌قرن گذشته پ.ک.ک، عملا به پروژه‌ای برای استحاله ذهنی، سیاسی، فرهنگی و در نهایت هضمِ وجودی ملت کورد تغییر ماهیت داده است. این گزاره چیزی جز خط بطلان کشیدن بر ادعای نیم‌قرن مبارزه پ.ک.ک علیه ترک‌سازی و سیاست انکار نیست. این بازتعریف پ.ک.ک از خویشتن، آشکار می‌سازد که این سازمان یا از بدو امر، استراتژی کانالیزه کردن ملت کورد به سوی «ترک‌بودگی آپوئیستی» و بازتولید عملی سیاست‌های انکارگرایانه دولت را در دستور کار داشته، و یا در بستر زمان دچار استحاله شده و به این مسیر لغزیده است. صحت هر یک از این دو سناریو را که بپذیریم، نمی‌توان این پدیده را به یک «انحراف تاکتیکی» یا خطای سیاسی ساده فروکاست. آنچه در موضع‌گیری هلن امید به چالش کشیده می‌شود، اساس فلسفه وجودی و ادعای بنیادین تاسیس پ.ک.ک است. اگر فرض کنیم دولت ترکیه و پ.ک.ک از نقطه صفر، عامدانه پروژه‌ای مشترک با عنوان «ترک‌بودگی آپوئیستی» را پیش نمی‌بردند، آیا از همان آغاز نوعی همگرایی یا توافق نانوشته استراتژیک میان آنان برقرار بوده است؟ و اگر این دگردیسی امری متأخر است، پس داعیه تقویت سوژه سیاسی کورد، دفاع از حقوق کوردها و نبرد با هویت تحمیلی، دقیقا در چه زمانی به محاق رفت؟ در کدام آستانه تاریخی بود که ریل‌گذاری مبارزه به سوی برساختن هویت «ترک‌بودگی آپوئیستی» تغییر جهت داد؟ به بیان دیگر، در کدام بزنگاه تاریخی، «ترک‌بودگی آپوئی» از یک تابو به دکترینی پذیرفته‌شده و علنی بدل گشت و جایگزین مبارزه با انکار هویت کوردی شد؟ مسئله بنیادین در اینجا، فراتر از یک تغییر رویه ساده، بلکه دگردیسی ماهوی سیاسی و اخلاقی در پ.ک.ک است. این دگرگونی از سطح واکنش‌های هیجانی یا عادی‌سازی پروژه تولید ترک‌بودگی آپوئیستی فراتر می‌رود. آنچه اکنون محل نزاع است، نه صرفا شکست یک مطالبه سیاسی یا ناکامی در اجرای یک تئوری، بلکه ذات جهت‌گیری ایدئولوژیک این جریان از نقطه صفر است. پرسش کلیدی این است: آیا دستگاه ایدئولوژیکی که بنا نهاده شد، حقیقتا کوردها و کوردایتی را کانون استراتژی خود می‌دانست، یا آن را تنها ابزاری تبلیغاتی می‌پنداشت که سرنوشتی جز استحاله در افق ترک‌بودگی نداشت؟ آیا مبارزه پ.ک.ک، آن‌چنان که در آغاز ادعا می‌شد، برای درهم‌شکستن ساختار استعمار در کوردستان بود، یا آنکه رهبری سازمان در چشم‌اندازی درازمدت، از کوردایتی همچون ابزاری برای ترک‌سازی کوردها از درون بهره می‌جست؟ در این میان با دو سناریوی تعیین‌کننده روبه‌رو هستیم. نخست آنکه اگر این جهت‌گیری از نقطه صفر مهندسی شده باشد، آنگاه ادعاهای چهره‌هایی نظیر دوغو پرینچک (یار دیرین اوجلان)، عبدالرحمان دیلیپاک نزدیک بە حزب حاکم و محافل امنیتی ترکیه که سال‌ها با برچسب «تئوری توطئه» به حاشیه رانده می‌شدند، اکنون نیازمند بازخوانی انتقادی و جدی است. دوم، اگر این دگردیسی محصول گذر زمان و مشخصا پیامد دوران پس از دستگیری اوجلان و تاسیس «ک.ج.ک» (کوما جڤاکین کوردستان) باشد، با واقعیتی گریزناپذیر مواجهیم: «ترکیه‌ای‌شدن آپوئی» همان نسخه به‌روزرسانی‌شده و مدرن سیاست ترک‌سازی است. درست در نقطه‌ای که ترک‌گرایی کلاسیک جمهوری ترکیە در هضم و استحاله ملت کورد به بن‌بست می رسد، دولت ترکیه فرصت را مغتنم شمرد تا با بهره‌گیری از هژمونی تازه‌ای در پوستین کوردی، پروژه‌ی ناتمام خود را تکمیل کند. بدین‌سان، ساختاری که در ظاهر منعطف و فراگیر نمایان میشود اما در باطن همان هسته سخت ترک‌سازی است تا ملت کورد را به مسلخ «ادغام دموکراتیک» یا به تعبیر دقیق هلن امید، «ترک‌بودگی آپوئی» بکشاند. پرسش بنیادین و گریزناپذیر این است: دایره آگاهان از این مهندسی ایدئولوژیک چه کسانی بودند؟ فارغ از شخص اوجالان، چه کسانی به کُنه این خط فکری واقف بودند؟ آیا کادرهای رهبری پژاک (PJAK) یا فرماندهی ی.پ.گ (YPG) از ماهیت واقعی این پروژه مطلع بودندەاند؟ بسیج و سازمان‌دهی کوردهای سایر بخش‌های کوردستان پس از سال ۲۰۰۵ در ساختار «ک.ج.ک»، با چه هدف پنهانی صورت گرفتە است؟ و اگر در بی‌خبری نگاه داشته شدند، ماهیت ترک‌سازانه این جهت‌گیری دقیقا چه زمانی بر آنان آشکار شد؟ این ابهامات نیازمند پاسخ‌هایی صریح و بی‌پرده است. اگر فرض را بر این بگذاریم که در خشت اول تأسیس پ.ک.ک، معماری «ترک‌بودگی آپوئیستی» لحاظ نشده بود، این چرخش استراتژیک در کدام پیچ تاریخی رقم خورد؟ کدام سال، کدام کنگره حزبی و کدام سند مکتوب، نقطه آغاز رسمی این استحاله ایدئولوژیک است؟ همان‌گونه که پیش‌تر تصریح شد، اظهارات هلین امید فراتر از یک منازعه سیاسی متعارف است. گزاره ایجاد « ترک‌بودگی آپوئیستی» تیر خلاصی است بر قلب ادعای بنیادین و مشروعیت نیم‌قرن مبارزه این جریان. این نه یک مبالغه گفتمانی، بلکه یک پرسش هستی‌شناسانه است. هنگامی که در هیچ تبیینی، تقویم مشخصی برای این دگردیسی ارائه نمی‌شود و نقطه گسست تاریخی در هاله‌ای از ابهام باقی می‌ماند، فرضیه «مهندسی این جهت‌گیری از نقطه صفر» قوت می‌گیرد و هرگز نمی‌توان احتمال وجود این استراتژی از روز نخست را منتفی دانست. از همین رو، پارادایم «ک.ج.ک» که در سال ۲۰۰۵ رونمایی شد، نیازمند کالبدشکافی مستقل و انتقادی است. فلسفه تأسیس ساختاری که هر چهار بخش کوردستان را در بر می‌گرفت، چیست؟ اگر غایت «ترکسازی اپویی» محدود به شمال کوردستان است، چه ضرورتی برای طراحی یک منظومه متمرکز و فراگیر برای همە بخشهای کوردستان وجود داشت؟ آیا این معماری تلاشی بود برای زنجیر کردن تمام پتانسیل‌های ژئوپلیتیک کوردستان به یک لنگرگاه ایدئولوژیک واحد؟ مسئله در اینجا، یک تاکتیک سازمانی نیست؛ بلکه سخن از استراتژی کلانِ «ترک‌سازی» است. تصور کنید رهبری یکی از احزاب کوردی در رۆژهلات، هدف غایی خود را «فارس‌سازی» (فارس‌سازیِ خودِ کوردها) اعلام کند؛ فاجعه‌ای که به مراتب از ایرانی‌سازی یا ترکیه‌سازیِ کلاسیک دولتی فراتر می‌رود و هولناک‌تر است. آیا پژاک و پ.ک.ک جسارت آن را دارند که اظهارات هلن امید را تکذیب کنند؟ یا همچنان با سکوتی معنادار از کنار آن عبور خواهند کرد؟ این سکوت تاکنون معنایی جز تأیید ضمنی این دگردیسی از سوی «اوجالان‌گرایان» نداشته است. از این پس، این جریان چگونه می‌خواهد از «کورد» سخن بگوید، در حالی که رهبری که «زندگی بدون او را محال می‌دانند»، اکنون به تعبیر خودِ فرمانده پ.ک.ک، معمارِ «ترک‌سازیِ نوین یا اپوئیستی» از کالبد زخمی کورد است؟ همگان بر این نکته واقف‌اند که ترک‌ها نیازی به ترک‌شدن یا ادغام از طریق این تئوری نمی بینند؛ چرا که آنان هویت مسلط خود را دارند و اغلبشان اوجالان را با القابی چون «قاتل کودکان» می‌شناسند؛ پس این نسخه تنها برای کوردها پیچیده شده است. پرسش گزنده‌تر متوجه آن دسته از دانشگاهیان کورد است که سال‌هاست پروژه ترک‌سازی اوجالان را تحت عناوینی چون «پارادایم غیردولتی» و «سیاست رهایی‌بخش» تئوری‌پردازی می‌کردند؛ آنان امروز چه پاسخی دارند؟ روشنفکرانی که «پروسه راە حل» را با برچسب عمل‌گرایی و پراگماتیسمِ مینیمالیستی اوجالان توجیه می‌کردند، آیا اکنون آماده‌اند حقیقتِ عریانِ گفته‌های هلن امید را بپذیرند و شرافتِ دست کشیدن از عوام‌فریبی را از خود نشان دهند؟ آیا چهره‌های آکادمیک نظیر «مهمد گورسس» (استاد کرسی کوردشناسی جلال طالبانی در دانشگاه فلوریدای جنوبی) هنوز بر این باورند که باید به «دولت باغچلی» جایزه صلح اعطا شود؟ آن هم تنها بدین سبب که باغچلی در پروژه «ترک‌بودگی»، با اوجالان نقشی ایفا کرده است؟ جانسوزترین پرسش این است: ده‌ها هزار جان‌باخته، روستاهای خاکسترشده و آوارگی میلیونی ملت کورد... اگر همه این‌ها برای غایت «ترک‌بودگی اپویی» بوده، این هزینه گزاف با کدامین منطق توجیه خواهد شد؟ این‌ها دیگر در دایره جدل‌های سیاسی نمی‌گنجند. پ.ک.ک پنجاه سال تمام، دولت ترکیه را نیرویی «استعمارگر» می‌خواند. تا همین یک سال پیش، یعنی ۲۷ فوریه ۲۰۲۵، ادبیات رسمی این حزب مملو از تعابیری چون «ارتش اشغالگر ترک» و «دولت فاشیست ترک» بود و مدام بر سیاست‌های «امحا و انکار» دولت می‌تاخت. آیا نباید توضیح داد که چرا سیاست امحای کورد توسط دولت ترک، اکنون از مجرای مدرن «ترک‌سازی آپوئیستی» مشروعیت یافته و چه تفاوتی با ترک‌سازی «کلاسیک» دارد؟ اگر امروز ورق برگشته و روایت تغییر کرده، معنای آن روشن است: گفتمانی که دهه‌ها به افکار عمومی تزریق می‌شد، یا از اساس باطل بوده و یا آگاهانه «مهندسی فریب» بوده است. طی دهه‌ها، ملت کورد بر مدار همین ادبیات و آرمان بسیج شدند. هزاران نفر با ایمان به این روایت جان باختند، با این پندار که در یک نبرد مقدس «ضد استعماری» مشارکت دارند. با همین باور بود که شهرها و روستاهایشان را فدا کردند. فاجعه ویرانی کامل شهرهای کوردستان در «جنگ خندق‌ها» (۲۰۱۵–۲۰۱۶) هنوز از یادها نرفته است. آیا فراخوان آن زمان اوجالان برای «اعلام خودمدیریتی» ـ که منجر به ویرانی ۱۰ تا ۱۲ شهر کوردی شد ـ بر پایه‌های همین پروژه‌ استوار بود که امروز بی‌شرمانه «ترک‌بودگی آپوئیستی» نامیده می‌شود؟ اگر چنین باشد، آیا با یکی از سهمگین‌ترین اشکال «خیانت تاریخی» و فریب عمومی روبه‌رو نیستیم؟ آیا این واقعیت، اوجالان را در جایگاه «باش یودنرات» (همکار سیستم سرکوب نازیسیستی) قرار نمی‌دهد؟

لیستی تیرۆری پەکەکە ڕۆڵی نێرەکەری، کەڕی قادر گومشکی لیستی تیرۆری پەکەکە، وە بیرم ئەو قسەیەی ناوچەی خۆمان هێنامەوە، ئەگەر کەسێک تەسلیمی دەرەوە و نێرەکەری لە نێوماڵ دەکات، پێی دەڵێن نێرەکەری قادر گومشکی. پەکەکەیان لە بەر هەموو دوژمنێکی کورد کلکیان دەپاشەڵیان ناوە، لە هەموو کوردیش کەڵەگایی دەکەن. پەرەدایمیان حەزرەتی عەوڵا باخچەلی کە جگە لە تورکاندنی کورد هیچ تێدانییەکی دیکەی نییە. ئێستا حەشاشینی دەیانەوێت بە تۆقاندن و تیرۆر و بڵاوکردنەوەی لیستی تیرۆر، ڕەخنەگری کورد بترسێنن. ببورن کە ئەو زمانەی سەرەوە بەکار دێنم، بەڵام لایەنێک کە بیەوێ بە تیرۆر وەڵام بداتەوە شایانی زمانێکی دیکە نییە. بۆ منیش ئەوپەری شانازییە لە لیستی تیرۆری تیرۆریستانی بەکرێگیراوانی دەوڵەتی تورکدا بنرێم. لەگەڵ ئەلجۆلانی لە ڕێی "دێموکراسی موزاکەرە-تەوەر'' هەڵسوکەوت دەکەن، بەڵام تفەنگی سووتاویان ئێستاش دژ بە کورد لە کاردایە. ئەوان خودایەکەیان — یانی عەوڵا باخچەلی — کە تەنیا ٣ ڕۆژ پاش گیرانی, بە بازجۆیی تورک دەڵێ "دەبم بە قونتەراتچی ئێوە لە ئێران و لە قەفقاز"، لای من زۆر کەمترن لەوەی کە بە هەڕەشە بتوانن بێدەنگم بکەن. ٦ ساڵە دەڵێم لێتان بێمنەتم، جارێکی دیکەش دەیڵێمەوە. چ شانازییەکی لەوە گەورەتر کە دوژمنایەتی لەگەڵ هێزێکی جاش وا بکات کە ئەوان بیانەوێ تیرۆرت بکەن؟

۸. یعنی بعد ۳۰ هزار کشته، هنوز من خطر جدی آینده ایران هستم بدون اینکه اصولا در کوردستان چیزی رخ داده باشه. و با در نظر داشتن این واقعیت ملموس که همین سه سال قبل از کوردستان پیام «زن زندگی ازادی» متولد شد که میتوانست ( و هنوزم میتونه) ریسمان مشترک انسانی همه مردم ایران باشه.