Michael Heretakis@Mich_Heretakis
Η ανεργία πέφτει. Οι άνεργοι πού πάνε;
Ή πώς ένα ερωτηματολόγιο εξαφανίζει μισό εκατομμύριο ανέργους.
του Μιχάλη Χαιρετάκη
Η ΕΛΣΤΑΤ ανακοίνωσε πρόσφατα ότι η ανεργία τον Φεβρουάριο του 2026 διαμορφώθηκε στο 8,5%. Τα δελτία ειδήσεων αναπαράγουν ενθουσιασμένα τον αριθμό. Η κυβέρνηση πανηγυρίζει. Η αντιπολίτευση διαφωνεί για το ποιανού «κατόρθωμα» είναι η μείωση. Κανείς δεν ρωτάει το προφανές: αν η ανεργία πέφτει, γιατί σχεδόν ένα εκατομμύριο Έλληνες παραμένουν εγγεγραμμένοι ως άνεργοι;
Δύο αριθμοί, δύο πραγματικότητες
Η ΕΛΣΤΑΤ, ακολουθώντας τη μεθοδολογία του ILO (Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας), μετράει 410.506 ανέργους τον Φεβρουάριο του 2026. Την ίδια στιγμή, η ΔΥΠΑ (ο πρώην ΟΑΕΔ) , δηλαδή ο φορέας στον οποίο πραγματικοί άνθρωποι πηγαίνουν και γράφονται με το ΑΦΜ τους , δείχνει μια εντελώς διαφορετική εικόνα: 861.241 εγγεγραμμένοι άνεργοι τον Μάρτιο του 2026.
Υπερδιπλάσιοι.
Και σαν να μη φτάνει αυτό, σχεδόν 2,9 εκατομμύρια άτομα κάτω των 75 ετών ταξινομούνται ως «εκτός εργατικού δυναμικού» δηλαδή ούτε εργάζονται ούτε αναζητούν εργασία. Σχεδόν τρία εκατομμύρια ψυχές, αόρατες στη στατιστική.
Πώς εξηγείται αυτό το χάσμα; Η απάντηση δεν βρίσκεται στην οικονομία. Βρίσκεται στο ερωτηματολόγιο.
Ξεχάστε ό,τι νομίζατε. Η ανεργία στην Ελλάδα και σε ολόκληρη την Ε.Ε. δεν υπολογίζεται πλέον από πραγματικά στοιχεία του ΟΑΕΔ ή της ΕΡΓΑΝΗΣ. Υπολογίζεται από δημοσκόπηση.
Λέγεται «Έρευνα Εργατικού Δυναμικού» και ένα δείγμα νοικοκυριών απαντάει σε ερωτηματολόγιο. Με βάση αυτές τις απαντήσεις αποφασίζεται αν κάποιος θεωρείται «άνεργος» ή όχι.
Και τι ρωτάει αυτό το ερωτηματολόγιο; Ορίστε μερικά χαρακτηριστικά δείγματα, οι ίδιες οι ερωτήσεις:
Ερώτηση 1: «Την προηγούμενη εβδομάδα, από Δευτέρα έως και Κυριακή, εργαστήκατε, έστω και μία ώρα με αμοιβή, ως μισθωτός ή αυτοαπασχολούμενος;»
Αν απαντήσεις ναι; Τέλος. Εργαζόμενος. Δεν ρωτάει πόσο πληρώθηκες, αν μπορείς να ζήσεις, αν ήταν η μόνη ώρα σε ολόκληρο τον μήνα. Μία ώρα αρκεί.
Ερώτηση 2: «Μήπως εργαστήκατε την προηγούμενη εβδομάδα, έστω και μια ώρα, χωρίς αμοιβή, ως βοηθός στην οικογενειακή επιχείρηση;»
Αν πέρασες από το μαγαζί του πατέρα σου και πήγες μια παραγγελία στο γείτονα, μπράβο δεν είσαι άνεργος πια. Χωρίς αμοιβή.
Ερώτηση 3: «Μας είπατε ότι δεν εργαστήκατε ούτε μια ώρα. Μήπως είστε αυτοαπασχολούμενος και δεν εργαστήκατε για κάποιο λόγο, όπως εποχικότητα, κακές καιρικές συνθήκες, κλπ.;»
Δηλαδή: να το ψάξουμε λίγο παραπάνω, μπας και εργάζεσαι αλλά δεν το ξέρεις.
Ερώτηση 5: «Αν και δεν εργαστήκατε ούτε μια ώρα, μήπως εργάζεστε, συνήθως, ως βοηθός στην οικογενειακή επιχείρηση;»
Αν απαντήσεις ναι πάλι δεν θεωρείσαι άνεργος. Ακόμα κι αν εκείνη τη βδομάδα δεν δούλεψες καθόλου.
Οι ερωτήσεις συνεχίζονται με την ίδια λογική. Το ερωτηματολόγιο δεν ρωτάει «μπορείς να ζήσεις;» ρωτάει «μήπως βρεθεί κάποιος τρόπος να μη σε μετρήσουμε ως άνεργο;»
Ο μακροχρόνια άνεργος: αόρατος κατά συρροήν
Αλλά ακόμα κι αν περάσεις από αυτό το φίλτρο και αναγνωριστείς ως «μη εργαζόμενος», πρέπει να πληροίς δύο ακόμα προϋποθέσεις: να αναζητούσες ενεργά δουλειά τις τελευταίες τέσσερις εβδομάδες και να ήσουν διαθέσιμος να ξεκινήσεις μέσα σε δύο εβδομάδες.
Ρωτάς λοιπόν τον μακροχρόνια άνεργο αυτόν που ψάχνει εδώ και πέντε χρόνια αν «αναζήτησε ενεργά δουλειά τις τελευταίες τέσσερις εβδομάδες». Αν η απάντηση είναι «τα παράτησα», δεν μετράται πια. Εξαφανίστηκε. Σαν να βρήκε δουλειά. Μόνο που δεν βρήκε σταμάτησε να ελπίζει.
Και οι αριθμοί της ίδιας της ΔΥΠΑ επιβεβαιώνουν το μέγεθος αυτής της εξαφάνισης: 403.847 άτομα σχεδόν οι μισοί εγγεγραμμένοι είναι εγγεγραμμένοι πάνω από 12 μήνες. Σύμφωνα με την ίδια την ΕΛΣΤΑΤ, το 58% των ανέργων αναζητούν εργασία πάνω από ένα χρόνο.
Και ο βασικός λόγος που σταμάτησαν να εργάζονται ήταν η λήξη εργασίας περιορισμένης διάρκειας σε ποσοστό 33,8%. Δηλαδή, ένας στους τρεις ανέργους δεν απολύθηκε απλώς τελείωσε η σύμβαση-ασπιρίνη.
Πόσοι από αυτούς τους 861 χιλιάδες παίρνουν τουλάχιστον κάποιο επίδομα; Μόλις 176.306 ούτε ένας στους πέντε. Οι υπόλοιποι 685.000 είναι εγγεγραμμένοι άνεργοι χωρίς κανένα δίχτυ ασφαλείας.
Αυτοί που έφυγαν: οι πιο αόρατοι απ' όλους
Υπάρχει κι ένας αριθμός που δεν μπαίνει ποτέ στις ανακοινώσεις: πάνω από 659.000 Έλληνες εγκατέλειψαν τη χώρα μετά το 2008, κυρίως νέοι επιστήμονες και εξειδικευμένοι επαγγελματίες. Αυτοί δεν είναι ούτε άνεργοι ούτε εργαζόμενοι στα ελληνικά στατιστικά εξαφανίστηκαν τελείως.
Μικραίνει ο αριθμητής (οι άνεργοι που μετράμε) αλλά μικραίνει ταυτόχρονα και ο παρονομαστής (ο ενεργός πληθυσμός). Και τα ποσοστά βελτιώνονται μαγικά.
Το 85% αυτών δηλώνει ότι δεν σκοπεύει να γυρίσει. Και το 40% των Ελλήνων εντός χώρας σκέφτονται να μεταναστεύσουν ποσοστό που φτάνει το 63% στους νέους 20-30 ετών.
Σε μια χώρα με «πτωτική ανεργία», δύο στους τρεις νέους ονειρεύονται να φύγουν. Αν αυτό δεν αρκεί για να αμφισβητήσει κανείς τα ποσοστά, τι θα αρκούσε;
Θα θυμάστε ίσως το κλασικό ανέκδοτο: αν δύο άνθρωποι κάθονται σε ένα τραπέζι κι ο ένας φάει ένα ολόκληρο κοτόπουλο ενώ ο άλλος τίποτα, στατιστικά έφαγαν από μισό.
Στην ελληνική ανεργία, τα πράγματα είναι χειρότερα: εδώ δε ρωτάς καν αν υπάρχει κοτόπουλο στο τραπέζι. Ρωτάς τον πεινασμένο αν ψάχνει ακόμα ένα κοτόπουλο για να το φάει. Αν σταμάτησε να ψάχνει τέλος, δεν πεινάει πια. Στατιστικά.
Ή, αν προτιμάτε τον Χότζα: αν ο γάιδαρος του έφαγε δύο ματσάκια χορτάρι την προηγούμενη εβδομάδα, και δεν θεωρείται νηστικός. Αν πεθάνει δεν θα φταίει η πείνα. Επίσημα δεν πεινάει.
Η αλήθεια δεν κρύβεται στα ποσοστά. Κρύβεται στους ανθρώπους πίσω από αυτά , αυτούς που κανένα ερωτηματολόγιο δεν τους μετράει.
