Sabitlenmiş Tweet
Do katującego ją ubeka powtarzała: "Nie jesteś godzien ze mną rozmawiać", a w czasie procesu na skierowane do niej stwierdzenie prokuratora: "Niech oskarżona szanuje mundur polski" odpowiedziała biorąc z obrzydzeniem w dwa palce rękaw siedzącego obok niej ubeka pytaniem: "Czy to, tę bolszewicką szmatę chciałby Pan żebym uważała za polski mundur?"
15 października 1966 r. w Podkowie Leśnej zmarła Stefania Broniewska z d. Gerlicz, ps. "Bogucka" – łączniczka Narodowych Sił Zbrojnych, sanitariuszka podczas powstania warszawskiego, żona Zygmunta Broniewskiego, generała brygady i ostatniego Komendanta Głównego Narodowych Sił Zbrojnych.
Wybuch II wojny światowej zastał ją w Garbowie. Tam spędziła większą część okupacji. Broniewscy od samego początku zaangażowali się w działalność konspiracyjną. Przekazywali duże sumy pieniędzy na rzecz organizacji podziemnych: Armii Krajowej, a następnie Narodowych Sił Zbrojnych. Broniewska była członkiem NSZ od samego początku jego istnienia.
W połowie lipca 1944 r. w związku ze zbliżaniem się frontu, z obawy przed brutalnością nowych okupantów wyjechała do Warszawy. Tu zastał ją początek powstania warszawskiego.
Zgłosiła się jako sanitariuszka. W czasie walk dawała dowody niezwykłego bohaterstwa, ratując rannych nieraz z narażeniem własnego życia. Po upadku powstania miała być wraz z transportem wywieziona w kierunku Prus. Jednak na rogatkach Warszawy wyskoczyła z jadącego pociągu i uciekła.
Męża odnalazła w Krakowie. Od jesieni 1944 r., w związku z objęciem przez niego funkcji Komendanta Głównego NSZ, towarzyszyła mu zarówno podczas ukrywania się w Łodzi, jak i w wizytowaniu obozów i zgrupowań oddziałów zimą 1944/45 r.
Podczas pobytu męża za granicą otrzymała od niego informację aby przybyć do Paryża. Próbowała wydostać się z kraju jedną z „dróg przerzutowych” ale zatrzymano ją 7 listopada 1945 r. Trafiła do więzienia na warszawskim Mokotowie, gdzie w toku przesłuchań nie ujawniła żadnych osób, pseudonimów ani kontaktów.
Podczas rozprawy przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie nie przyznawała się do winy. Twierdziła, że Polska powinna być dla Polaków, ubolewała nad stratą Wilna i Lwowa. Jako narodowiec deklarowała wierność swoim ideałom.
Komunistyczny sąd orzekł karę 8 lat więzienia, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 2 lata. Karę odbywała w więzieniu na warszawskim Mokotowie, a następnie w Fordonie koło Bydgoszczy.
W więzieniu zachowywała się nad wyraz dzielnie i podtrzymywała na duchu współwięźniarki. Była dla nich niekwestionowanym autorytetem.
Amnestia z 30.04.1947 r. skróciła jej wyrok do lat czterech. Jednak za odwagę i niezłomną postawę musiała zapłacić dodatkową cenę. W grudniu 1949 r. odbył się kolejny, tym razem niejawny (śródwięzienny) proces Stefanii (nawet bez adwokata z urzędu).
Wyrok wyniósł kolejne 10 lat. W uzasadnieniu podano, że jej winą jest, że „na terenie więzienia w Fordonie rozpowszechniając fałszywe wiadomości [...] urabiała w psychice słuchaczy nastroje wrogie do obecnego ustroju Państwa Polskiego, czyniąc tam przygotowanie do zmiany przemocą tego ustroju...”.
W Fordonie przebywałado 1952 r., w tym 2 lata w izolatce. Następnie przewieziono ją do cięższego więzienia w Inowrocławiu, gdzie również pełne 2 lata spędziła w izolatce.
Podczas odbywania kary jej stan zdrowia pogorszył się (ciężka wada serca, rozstrój nerwowy i ropne zapalenie ucha grożące trepanacją czaszki (prawdopodobnie był to ślad po ciężkich pobiciach).
W marcu 1955 r. została zwolniona (warunkowo) po przedstawieniu prokuratorowi dokumentów świadczących o śmierci męża ale była już nieuleczalnie chora i zmaltretowana oraz bez środków do życia. Zarobkowała sprzedając „Dzienniczki Ucznia” na ulicach Milanówka i Podkowy Leśnej oraz fizycznie jako siła przyuczona w Ogrodzie Botanicznym.
Zmarła na skutek rozpadowej gruźlicy nabytej w komunistycznych więzieniach. Pochowana została w grobowcu rodzinnym na Starych Powązkach w Warszawie, kw. 242, rząd 1, miejsce 28-29.
Polski
