- (พัก)

ขณะที่ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยเต็มรูปแบบ สัดส่วนประชากรสูงวัยเพิ่มขึ้น ส่งผลให้ความต้องการด้านสาธารณสุขสูงตามไปด้วย และดันให้งบประมาณด้านนี้พุ่งสูงขึ้น ขณะที่ระบบประกันสุขภาพของไทยก็มีหลากหลาย และสิทธิที่ไม่เท่าเทียมกันก็ยังเป็นที่ถกเถียงกันมานาน  .  เป็นที่มาของข้อเสนอเรื่อง ‘การร่วมจ่าย’ ในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ หรือบัตรทอง เพื่อแก้ไขปัญหาเรื่องงบประมาณ แต่ก็ยังมีข้อถกเถียงที่พ่วงตามมา เช่น ร่วมจ่ายเท่าไร และร่วมจ่ายในกรณีไหนบ้าง  .  เอกภพ สิทธิวรรณธนะ @Ekkapop สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน เสนอความเห็นขยายจากข้อถกเถียงนี้ว่า ยิ่งไปกว่าการร่วมจ่าย เราอาจจะต้องการการ ‘ปฏิรูป’ ระบบประกันสุขภาพอย่างจริงจัง . เอกภพชวนมองหลักความยั่งยืนของระบบสุขภาพ 3 ด้าน คือ  . 1. การเงินยั่งยืน: โรงพยาบาลมีงบประมาณและสภาพคล่องเพียงพอสำหรับดูแลคนไข้ ดูแลบุคลากร และชำระหนี้ค่ายาและเวชภัณฑ์ . 2. บุคลากรยั่งยืน: บุคลากรได้รับค่าตอบแทนที่เป็นธรรม มีสภาพการทำงานที่เหมาะสม และไม่ต้องแบกรับภาระงานเกินกำลัง . 3. สุขภาพประชาชนยั่งยืน: ประชาชนดูแลอาการเจ็บป่วยเบื้องต้นได้ เมื่อเสี่ยงป่วยหนักก็กล้าเข้ารับการรักษา และเมื่อเจ็บป่วยร้ายแรง ครอบครัวไม่ต้องล้มละลายจากค่ารักษาพยาบาล  .  เอกภพอธิบายต่อว่า ความยั่งยืนทั้ง 3 ด้าน จะไม่สามารถเกิดขึ้นได้จริงจากการผลักดันให้คนไข้ ‘ร่วมจ่าย’ เพียงอย่างเดียว เพราะยังมีคำถามสำคัญในรายละเอียดที่ต้องตอบ คือ  . - จ่ายเท่าไร ใครต้องจ่าย ใครควรได้รับการยกเว้น . - จะเพิ่มเงินเข้าสู่ระบบผ่านภาษี เงินสมทบ การจ่ายเบี้ยประกัน หรือจะเรียกเก็บเพิ่มเติม ณ จุดบริการ . - จะเก็บเงินร่วมจ่ายทุกโรคหรือเฉพาะบางบริการ จะเก็บเท่ากันทุกคนหรือคำนึงถึงความสามารถในการจ่าย . - เงินที่เพิ่มขึ้นจะกระจายถึงบุคลากรหน้างานอย่างเป็นธรรมหรือไม่ . - จะป้องกันอย่างไรไม่ให้การร่วมจ่ายกลายเป็นอุปสรรคต่อการรักษาตั้งแต่ระยะที่โรคยังรักษาได้ . - ใครจะเป็นผู้กำหนดกติกา . [การร่วมจ่ายบางลักษณะมีประโยชน์ต่อระบบ]  .  เอกภพไม่ปฏิเสธการอภิปรายเรื่องการร่วมจ่าย ไม่ว่าจะเพื่อกำหนดขอบเขตระหว่างสิทธิประโยชน์พื้นฐานกับบริการเพิ่มเติม หรือเพื่อลดการใช้บริการที่ไม่มีความจำเป็นทางการแพทย์  .  “บริการบางประเภทอาจพิจารณาให้ผู้รับบริการร่วมจ่ายได้ เช่น บริการเพื่อความสะดวกสบาย บริการที่เลือกเพิ่มเติมจากมาตรฐานโดยไม่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ หรือยา เทคโนโลยี และการตรวจเพิ่มเติมที่อยู่นอกชุดสิทธิประโยชน์และแนวทางวิชาการ”  .  เอกภพย้ำว่า “หลักสำคัญคือ การร่วมจ่ายต้องไม่ใช้กับบริการจำเป็น ต้องไม่ทำให้ผู้ป่วยชะลอการรักษา ต้องไม่ทำให้ครอบครัวล้มละลาย และต้องมีทั้งข้อยกเว้นและเพดานคุ้มครองภาระค่าใช้จ่าย”  .  [แม้เก็บเงินเพิ่ม ปัญหาเดิมในระบบก็ยังไม่หายไป]  .  คนไข้จำนวนมากยังไม่มีทีมสุขภาพหลักที่ดูแลอย่างต่อเนื่องตามหลักระบบสุขภาพปฐมภูมิ สิทธิประโยชน์และภาระค่าใช้จ่ายยังแตกต่างกันระหว่างบัตรทอง ประกันสังคม และสวัสดิการข้าราชการ ขณะที่บุคลากรสุขภาพจำนวนมากยังขาดการคุ้มครองและอำนาจต่อรอง เงินที่เพิ่มขึ้นจึงไม่ได้หมายความว่าจะถึงมือคนหน้างานอย่างเป็นธรรม  .  เอกภพเห็นว่า ‘การร่วมจ่าย’ ไม่ใช่มาตรการหลักในการพยุงระบบสุขภาพ แต่ต้องดำเนินควบคู่กับการปฏิรูปอย่างน้อย 6 ด้าน  . 1. ปฏิรูปการอภิบาลระบบสุขภาพ แยกบทบาทที่ซ้อนทับกันระหว่างผู้กำกับนโยบายและผู้ให้บริการภาครัฐ ขจัดผลประโยชน์ทับซ้อนในระบบซึ่งจะทำให้กติกาการตัดสินใจเป็นธรรมมากขึ้น เพิ่มการมีส่วนร่วมของประชาชนในการตัดสินใจ เพิ่มคุณภาพข้อมูลประกอบการตัดสินใจ ซึ่งจะทำให้เวทีกำหนดสิทธิประโยชน์ อัตราจ่าย และภาระร่วมจ่ายโปร่งใส มีส่วนร่วม และตรวจสอบได้ . 2. ลงทุนงบประมาณอย่างเพียงพอ ทั้งบริการในโรงพยาบาล การส่งเสริมสุขภาพ การป้องกันและคัดกรองโรค การดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในชุมชน ตลอดจนการดูแลผู้สูงอายุ ผู้ป่วยเรื้อรัง และผู้ป่วยระยะท้าย รวมทั้งหาแหล่งงบประมาณอื่นมาเพิ่มในระบบ . 3. กำหนดมาตรฐานชุดสิทธิประโยชน์พื้นฐานแห่งชาติ ให้ประชาชนทุกสิทธิได้รับบริการจำเป็นอย่างเท่าเทียมโดยไม่ต้องจ่ายเพิ่ม ส่วนบริการเพิ่มเติมจากมาตรฐานจึงค่อยพิจารณาว่านายจ้าง ระบบประกันเอกชน หรือประชาชนจะร่วมรับผิดชอบอย่างไร . 4. พัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิสำหรับประชาชนทุกสิทธิ เข้าถึงคำปรึกษา การรักษาพื้นฐาน และระบบส่งต่อที่มีคุณภาพ เพื่อลดภาระโรงพยาบาล . 5. คุ้มครองกำลังคนด้านสุขภาพ เพิ่มแรงจูงใจ ลดภาระงาน และจัดสรรกำลังคนกับค่าตอบแทนอย่างเป็นธรรม . 6. เพิ่มประสิทธิภาพของระบบบริการ ให้ทีมสุขภาพทำงานร่วมกัน จัดบริการแบบเน้นคุณค่า ใช้เงินทุกบาทให้เกิดประโยชน์ และลดความสูญเปล่าในระบบ