누디 🦭 retweetledi
เหมือนโดนน้ำเย็นสาดหน้า ตอนที่ภรรยาเอ่ยประโยคนี้ขึ้นมา
.
"ลูกชินไปแล้วมั้ง ที่เธอนั่งทำงานตลอดเวลา... มันใช่ชีวิตที่เธอต้องการจริงๆ เหรอ?"
.
ผมจำได้ว่าตัวเองนั่งนิ่งไปครู่หนึ่ง พยายามจะหาคำอธิบายถึงสิ่งที่ตัวเองทำ แต่สุดท้ายก็ไม่รู้จะพูดอะไร เพราะมันคือความจริงที่กำลังเกิดขึ้น
.
“นั่นสิ…” ผมคิดในใจ
.
ผมเคยคิดว่าหากตัวเองสามารถจัดการเวลาได้ดี เรียนรู้เคล็ดลับ หรือสร้างสูตร productivity ให้ตัวเองได้ ผมจะสามารถมีได้ทุกอย่าง มีชีวิตการทำงานที่ดี ทำงานได้เยอะและมีคุณภาพ ควบคู่ไปกับชีวิตส่วนตัวที่ดี มีเวลาอ่านหนังสือ ออกกำลังกาย ดูแลตัวเอง และมีเวลาคุณภาพให้กับครอบครัว
.
แต่ไม่เลย ยิ่งผมทำงานได้เยอะขึ้น งานก็ยิ่งเยอะขึ้นตามไปด้วย
.
ในตำนานเทพปกรณัมกรีก Sisyphus คือกษัตริย์ผู้ฉลาดแกมโกงจนเทพเจ้าโกรธ พระเจ้า Zeus จึงลงโทษให้เขาเข็นก้อนหินขนาดมหึมาขึ้นภูเขา แต่ทุกครั้งที่หินใกล้ถึงยอด มันจะกลิ้งกลับลงไปใหม่ Sisyphus ต้องเริ่มเข็นใหม่ไปเรื่อยๆ ชั่วนิรันดร์ การลงโทษที่โหดที่สุดของเทพเจ้า ไม่ใช่ความเจ็บปวดทางกาย แต่คือ 'งานที่ไม่มีวันเสร็จ'
.
ผมรู้สึกว่าตัวเองกำลังเป็น Sisyphus
.
ยิ่งเข็นเร็ว หินก็ยิ่งใหญ่ ยิ่งทำงานเสร็จเยอะ งานใหม่ก็ยิ่งโผล่มา ปฏิทินสีเขียวที่ผมเคยภูมิใจ กลายเป็นก้อนหินที่ผมต้องเข็นทุกเช้า ผมพลาดตรงไหนกันแน่?
.
ถ้าคุณเคยอ่านบทความด้านการจัดการเวลา คุณคงรู้จัก กฎพาร์กินสัน (Parkinson's Law) ที่กล่าวไว้ว่า "งานจะขยายตัวเพื่อเติมเต็มเวลาที่มี"
.
สิ่งที่คนมักเอาไปต่อยอดคือ ถ้าคุณให้เวลาตัวเอง 8 ชั่วโมงในการทำงานที่ใช้เวลาจริงแค่ 2 ชั่วโมง คุณก็จะใช้เวลาครบ 8 ชั่วโมงไปโดยไม่รู้ตัว ดังนั้นการให้เวลาตัวเองน้อยลง เท่ากับทำงานเสร็จเร็วขึ้น และเท่ากับทำงานได้เยอะขึ้น
.
ฟังดูสมเหตุสมผลใช่ไหมครับ
.
ผมเคยเชื่อแบบนั้นจริงๆ ผมตั้งเดดไลน์ที่สั้นกว่าใจคิดเสมอ ใช้เทคนิค Time-blocking แบ่งวันเป็นบล็อกย่อยๆ ตัดการประชุมที่ไม่จำเป็นออก และบีบประชุมที่เหลือให้สั้นลง เพื่อทำให้ตัวเองทำงานเร็วขึ้น คล่องขึ้น และมีประสิทธิภาพมากขึ้น
.
แล้วชีวิตผมดีขึ้นไหม? ไม่เลย ตรงกันข้ามด้วยซ้ำ ยิ่งทำเสร็จเร็ว ยิ่งมีงานใหม่เข้ามา ยิ่งเคลียร์ Inbox ได้เร็วเท่าไหร่ อีเมลใหม่ก็ยิ่งเด้งเข้ามามากขึ้นเท่านั้น ยิ่งจัดการตารางได้เป๊ะ คนก็ยิ่งมาขอแบ่งเวลาจากผมมากขึ้น
.
เหมือนหินของ Sisyphus ที่ยิ่งเข็นเร็วเท่าไหร่ ก็ยิ่งกลิ้งกลับลงมาไวขึ้นเท่านั้น
.
ผมเคยแซวเล่นกับน้องในทีมคนหนึ่งว่า งานนี่เหมือนหญ้าเลย ตัดวันนี้พรุ่งนี้ก็งอกมาใหม่ น้องสมทบว่า “งอกเร็วด้วยนะพี่” แล้วก็หัวเราะ (ซึ่งในเสียงหัวเราะก็เหมือนมีน้ำตาซ่อนอยู่ 555)
.
จุดที่ผมเริ่มเข้าใจว่าเกิดอะไรขึ้นกับชีวิต คือตอนที่ได้อ่านหนังสือ Four Thousand Weeks: Time Management for Mortals ของ Oliver Burkeman
.
ชื่อหนังสือมาจากการคำนวณง่ายๆ ว่าถ้ามนุษย์มีอายุเฉลี่ย 80 ปี เราจะมีชีวิตอยู่บนโลกนี้ประมาณ 4,000 สัปดาห์เท่านั้น ตัวเลขที่น้อยจนน่าตกใจ น้อยจนน่าโกรธ และน้อยจนทำให้ฉุกคิดว่า วัฒนธรรม productivity ทั้งหมดของเรา อาจไม่ใช่คำตอบที่ถูกต้องเสมอไป
.
ในบทที่ชื่อ The Efficiency Trap (กับดักประสิทธิภาพ) Burkeman ชี้ให้เห็นจุดที่ผมไม่เคยมอง เขาบอกว่า การทำให้ตัวเองมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยทั่วไปจะไม่ทำให้คุณรู้สึกว่ามีเวลา "เพียงพอ" เพราะข้อเรียกร้องจะเพิ่มขึ้นมาหักล้างประโยชน์ที่คุณเพิ่งได้มา
.
ปัญหาไม่ใช่ว่าเทคนิคเหล่านั้นไม่ทำงาน ปัญหาคือมัน ‘ทำงาน’ นั่นแหละครับ และเมื่อมันทำงาน คุณจะได้รับงานเพิ่มขึ้นมาเติมเต็มช่องว่างที่คุณอุตส่าห์บีบสร้างมันขึ้นมาเสมอ ระบบรอบตัวรู้ว่าคุณเร็วขึ้น และมันจะส่งงานเพิ่มมาเพื่อทดสอบความเร็วขีดจำกัดใหม่ของคุณ
.
Burkeman ยกตัวอย่างที่ทุกคนน่าจะเข้าใจได้ทันที ถึงคุณจะตอบอีเมลเร็วและเคลียร์ Inbox จนว่างเปล่า อีเมลก็จะถูกส่งเข้ามาอีก และคุณอาจได้รับอีเมลมากขึ้นด้วยซ้ำ เพราะมันดันไปกระตุ้นให้คนตอบกลับข้อความที่คุณเพิ่งส่งเคลียร์ออกไป
.
ผมหยุดอ่าน วางหนังสือลง มองไปที่ปฏิทินบนหน้าจอมือถือ แล้วเริ่มเห็นบางอย่างที่ตัวเองไม่เคยอยากยอมรับ
.
ปฏิทินผมไม่เคยว่างเลย เพราะทุกครั้งที่มันมีช่องว่าง ผมจะรีบหางานมาเติมเสมอ และทุกครั้งที่ผมทำงานเสร็จเร็วกว่าที่คิด งานใหม่ก็จะถูกจัดสรรเข้ามาในช่องว่างนั้นทันที ไม่ว่าจะจากเจ้านาย ลูกค้า เพื่อนร่วมงาน หรือแม้แต่จากตัวผมเอง
.
ผมกำลังสร้างก้อนหินของตัวเองให้ใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ อย่างไม่รู้ตัว
.
“ปัญหาของการพยายามจะหาเวลาสำหรับทุกอย่างที่รู้สึกว่าสำคัญ หรือแค่พอสำหรับสิ่งที่คิดว่าสำคัญ คือคุณจะไม่มีทางทำได้เลย” Burkeman อธิบาย
.
เทคนิค productivity ที่ผมเคยหลงรักทั้งหมด มันสร้างความสัมพันธ์รูปแบบหนึ่งกับเวลา นั่นคือการมองเวลาเป็น ‘ทรัพยากร’ ที่ต้องบีบให้คุ้ม ต้องใช้ให้หมด ต้องห้ามสูญเปล่าเด็ดขาด
.
แต่เมื่อคุณมองเวลาเป็นทรัพยากรที่ต้องบีบ ต้องเค้น คุณจะรู้สึกผิดทุกครั้งที่ไม่ได้ทำแบบนั้น การนั่งเฉยๆ กลายเป็นตราบาป การนั่งเล่นเกมกับลูกกลายเป็นค่าเสียโอกาส การกินข้าวช้าๆ กลายเป็นความขี้เกียจ ชีวิตทั้งชีวิตของคุณถูกตัดสินด้วยตัวชี้วัดเดียว คือ ‘ผลลัพธ์ (Output) ต่อหน่วยเวลา’
.
และเมื่อตัวชี้วัดเดียวที่มีคือ Output ต่อหน่วยเวลา คำตอบของทุกคำถามในชีวิตจะหนีไม่พ้นการทำให้มากขึ้นและทำให้เร็วขึ้น คุณไม่มีทางตอบว่า "พอแล้ว" ได้ เพราะเครื่องวัดที่คุณถืออยู่ มันไม่มีขีดกำกับคำว่า 'พอ'
.
มาถึงตรงนี้ ผมจึงเริ่มเข้าใจว่าคำถามที่ถูกต้อง ไม่ใช่ "ทำยังไงถึงจะ productive ขึ้น" แต่คำถามที่ถูกคือ "productive ไปเพื่ออะไร"
.
เทคนิคการตั้งเวลาให้สั้นลงเพื่อรีดงานออกมาให้ได้เยอะๆ มักแอบซ่อนสมมติฐานไว้ในตัวมันเองว่า 'เยอะคือดี' 'Output คือคุณค่า' และ 'ความเร็วคือชัยชนะ' มันคอยบอกว่าคุณต้องวิ่งให้เร็วขึ้นยังไง แต่ไม่เคยเอ่ยถามเลยว่า ‘คุณกำลังวิ่งไปไหน?’
.
งานชิ้นที่ 5 ที่รีบทำเสร็จในวันนี้ มีคุณค่ามากกว่างานชิ้นที่ 1 ที่ค่อยๆ ลงมือทำอย่างเต็มที่และมีคุณภาพไหม? การประชุม 8 ครั้งที่ตัดทิ้งไปได้ คุณได้อะไรกลับมา หรือสุดท้ายก็แค่เอาเวลาที่เหลือไปประชุมเรื่องอื่นที่ไม่เกิดประโยชน์อยู่ดี? เวลาที่อุตส่าห์ดึงกลับมาได้ คุณเอาไปทำอะไรต่อ เอาไปทำสิ่งสำคัญ หรือแค่เอางานที่เยอะขึ้นมาสุมเพิ่ม?
.
นี่คือกับดักที่ลึกที่สุดของวัฒนธรรม productivity มันสอนเราให้ Optimize ความเร็วและปริมาณ แต่ไม่เคยสอนให้เราตั้งคำถามเลยว่า เร็วและเยอะนั้น... มันไปเพื่ออะไร
.
Burkeman เสนอทางออกที่สวนทางกับกูรูสาย productivity ทุกคน เขาบอกว่าเราต้องยอมรับให้ได้ว่า เราจะไม่มีวันทำทุกอย่างที่อยากทำได้ ไม่มีวันจัด Inbox ให้เหลือศูนย์ตลอดกาล ไม่มีวันเคลียร์ทุกอย่างจนจบ และที่สำคัญที่สุด (และที่ปลดปล่อยทุกอย่าง) คือเราไม่จำเป็นต้องเคลียร์ทุกอย่างให้จบ
.
สิ่งเดียวที่ต้องทำคือ 'เลือก' เลือกว่าจะให้อะไรคงอยู่ในชีวิต และเลือกว่าจะปล่อยให้อะไรหลุดมือไป เพราะการเลือกไม่ใช่ความล้มเหลว การเลือกคือสิ่งที่ทำให้ชีวิตเป็น 'ชีวิต' ไม่ใช่รายการเช็กลิสต์ที่ไม่มีวันจบ
.
วันที่ภรรยาพูดประโยคนั้น ผมไม่ได้เปลี่ยนชีวิตตัวเองได้ในทันทีหรอกครับ นิสัยแบบนี้มันเลิกยากอยู่ แต่วันนั้นผมนั่งดูปฏิทินสีเขียวที่เคยภาคภูมิใจ แล้วถามตัวเองเงียบๆ ว่า นี่คือ Output ที่ผมต้องการในชีวิตจริงๆ หรือเปล่า
.
ถ้าผมตั้งเดดไลน์ให้สั้นลงอีก ผมคงปั่นงานเสร็จได้เยอะขึ้นแน่ๆ... แต่คำถามคือ ผมจะมี 'ชีวิต' เพิ่มขึ้นตามไปด้วยไหม? ผมจะมีเวลาในเย็นวันธรรมดาให้ลูกวิ่งมากอดมากขึ้นหรือเปล่า? ผมจะได้นั่งคุยและรับฟังคนที่ผมรักจริงๆ มากขึ้นไหม? หรือท้ายที่สุด ผมก็แค่เป็นพนักงานที่ productive ขึ้น ที่มีผลลัพธ์ต่อหน่วยเวลามากขึ้นเป็นถ้วยรางวัลเท่านั้น?
.
เทคนิค productivity ทุกตำราตั้งสมมติฐานว่าคำตอบของคำถามเหล่านี้คือ 'ใช่' โดยอัตโนมัติ โดยไม่ต้องมีการพิสูจน์ แต่ถ้าคำตอบในความเป็นจริงคือ 'ไม่' ล่ะ? ถ้าการบีบเวลามากเกินไป ทำให้สิ่งที่ถูกบีบอัดจนแหลกสลายคือ ตัวคุณเอง ไม่ใช่เวลาที่เสียเปล่าล่ะ?
.
ผมไม่ได้กำลังบอกว่ากฎพาร์กินสันใช้ไม่ได้นะครับ ในบางบริบท การตั้งเดดไลน์ที่สั้นลงก็ช่วยให้เราโฟกัสได้ดีจริงๆ แต่นั่นไม่ใช่ประเด็นสำคัญ ประเด็นคือ ก่อนที่จะ Optimize อะไรสักอย่าง ลองหยุดนิ่งๆ แล้วถามตัวเองสักครั้ง ว่าเรากำลัง Optimize อะไรอยู่
.
เพราะเครื่องมือ productivity ไม่เคยมีหน้าที่ตอบคำถามนี้ให้คุณ มันแค่ช่วยทำให้คุณเก่งขึ้นในการเดินไปในทิศทางที่คุณเลือก ไม่ว่าทิศทางนั้นจะเป็นทางที่คุณ อยากไป จริงๆ หรือไม่ก็ตาม
.
ลูกผมโตขึ้นทุกวัน วันที่เขาเลิกชวนผมเล่น ไม่ใช่วันที่ปฏิทินของผมว่างขึ้นหรอกนะครับ แต่มันคือวันที่เขาเรียนรู้แล้วว่า 'พ่อมักจะยุ่งเสมอ'
.
อยากให้ลองถามว่า
.
'เร็วขึ้นเพื่ออะไร เยอะขึ้นไปทำไม แล้วถ้าทำได้ตามนั้น... ผมจะเอาเวลาที่ได้กลับมา ไปใช้กับอะไร?'
.
เพราะถ้าคุณตอบตัวเองไม่ได้ เครื่องมือจัดการเวลาเทพๆ แค่ไหนก็คงช่วยอะไรไม่ได้หรอกครับ เพราะคุณไม่ได้กำลัง 'เดินทาง' ไปไหนเลย
.
แค่กำลัง 'เข็นหิน' ที่ใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ ขึ้นเขา และที่เจ็บปวดที่สุดคือ หินก้อนนั้น คุณนั่นแหละ เป็นคนสร้างมันขึ้นมาเอง
.
- โสภณ ศุภมั่งมี
ไทย
