Elif Derin

İzmir’de 2018’de cansız bedeni bulunan, Emekli Tümgeneral Ethem Büyükışık'ın oğlu Dorukhan Büyükışık’ın ölümüyle ilgili iddianamede, Büyükışık’ın intihar etmediği ve dövülerek öldürüldüğü ortaya çıktı. (T24 - Tolga Şardan)

Osmanlı Türkçesi metinler dijital olarak nasıl dönüştürülür ve analiz edilir? Süphan Kırmızıaltın ve Elif Derin ile kaleme aldığımız makalede, Osmanlı Türkçesi için geliştirdiğimiz ilk açık erişimli yapay zekâ modeli üzerinden süreci, yöntemleri ve zorlukları ele alıyoruz.

Yazmabilim’in ikinci sayısı yayınlandı. Okumak için ⬇️ dergipark.org.tr/tr/pub/yazmabi…

Sadece yeni yöntemleri anlatmanın ötesinde, bu yöntemlerin hangi kuramsal ve kavramsal paradigmalara katkıda bulunduğu ve bu katkıların nasıl büyük ölçekli projeye döndürülerek uzun soluklu araştırmalar olarak yürütüldükleri konusunda da ulusal bilim dağarcığının önemli bir eseri olduğunu düşünüyorum. Umarım ileride yeni bölümlerle yeni baskılar yapar, dizini daha da büyütürüz

Güne güzel haberle başladık. Hazırlığı 2 yıl süren ve alanın Türkiye'de en önemli isimlerini içinde barındıran Sosyal Veri Bilimi kitabımız sonunda yayında. Hesaplamalı sosyal bilimler, sosyal yapay zeka çalışmaları ve dijital beşeri bilimler konusunda Türkiye'de yapılan en geniş ölçekli araştırmaları içermesi açısından çok önemli bir bilim metni. Emeği geçen bütün hocalarıma teşekkürler

Vakıf Kayıtları Öğrenci Sempozyumu 28 Mart 2026 Cumartesi günü Ayasofya Yerleşkesi'nde gerçekleştirilecektir. Sempozyum konuya ilgi duyan tüm araştırmacıların katılımına açıktır.

Yeni makalem @zemin_dergi'de yayımlandı. Evliyâ Çelebi’nin İstanbul’unu metin madenciliği temelli yöntemlerle yeniden düşünmeye; Osmanlı Türkçesi ile hesaplamalı analiz arasındaki imkân ve sınırlara odaklanan bir çalışma. zemindergi.com/index.php/pub/…

Projemizin TÜBİTAK tarafından desteklenmeye hak kazanmasından büyük mutluluk duyuyoruz. Projede 1912–1919 yılları arasında yayımlanan İstanbul Beldesi İhsâiyât Mecmuaları’ndaki istatistikî ve mekânsal verileri Coğrafi Bilgi Sistemleri ve DBB yöntemleriyle analiz edececeğiz 🙏🙏

Yarın akşam şöyle online bir sohbetimiz olacak Tülün Hoca'yla. İlgi duyan herkesi bekleriz..

📢TÜBİTAK BAŞARISI! Dr. Öğr. üyesi Burak Çıtır’ın (@burakctr ) yürütücülüğünde danışmanlığını Dr. Öğr. Üyesi Fatma Aladağ’ın üstlendiği, araştırmacıları arasında ekimizden Büşranur Bekman Erkan ve Arş. Gör. Hacer Kılıçaslan’ın yer aldığı “Cumhuriyet Öncesi İstanbul’un Sosyo-Mekânsal Panoraması: İstanbul Beldesi İhsâiyât Mecmuaları’nın CBS Destekli Analizi” başlıklı projenin TÜBİTAK tarafından desteklenmeye hak kazanmasını memnuniyetle duyururuz Cumhuriyet öncesi İstanbul’un istatistikî ve mekânsal verilerini Coğrafi Bilgi Sistemleri ve dijital beşerî bilimler yöntemleriyle ele alan bu nitelikli projenin, şehir tarihi araştırmalarına yenilikçi bir perspektif kazandırarak Osmanlı modernleşmesi literatürüne önemli ve kalıcı katkılar sunacağına inanıyoruz. Proje ekibine başarılı ve verimli bir araştırma süreci diliyoruz.

Türkiye’de ilk kez bu düzeyde hayata geçirilen ve enstitümüzün @NSA_PSR yoğun emek ile tasarladığı Veri Analizi Okulu, binlerce katılımcının dijital/veri okuryazarlığını güçlendiren önemli bir kapasite geliştirme girişimi. Veri Analizi Okulu Rekor Kırdı:hurriyet.com.tr/egitim/veri-an…

My latest book, on open access! Ottomans and the Supernatural: Nature and the Limits of Knowledge in the Early Modern Ottoman Empire academic.oup.com/book/61617

"Conversation in the Library" veya "Kütüphanede Muhabbet", 1793 yılından beri Yunanistan'ın Rodos adasında faaliyetini sürdüren Hafız Ahmed Ağa Kütüphanesi’nin, bu kütüphanedeki yazma eserlerin ve Rodos Adası’nın tarihine, kültürel hafızasına ve çok-katmanlı mirasına armağan edilmiş 2 ciltlik bir eserdir.

Darian Leader’ın Neden Uyuyamıyoruz? kitabını okuyorum dünden beri. Hem uyku açıcı hem ufuk açıcı bir kitap. Leader’ın özellikle uykunun anlamının zaman içindeki dönüşümü, uykunun metalaştırılması, medikal ve psikolojik bir kisve altında bir pazarlama nesnesi hâline getirilmesi gibi konularda söyledikleri dikkat çekici. Biraz bahsedeyim: Uyku bir zamanlar doğal bir durum olarak kabul edilen, ruhani ve biyolojik ritimlerle uyumlu bir zaman dilimini işaret ederken, modern çağda anlamı temelden değişime uğramıştır. Sanayi Devrimi’nden önce, ‘konsolide sekiz saatlik’ uyku fikri yerine, insanların gecenin ortasında bir ‘seyretme’ dönemi için uyanıp tekrar uykuya daldıkları iki fazlı (biphasic) bir uyku düzeni yaygındı (İspanyol siesta’larından Japon inemuri’lerine kadar farklı şekilleri olan). Bu bölünmüş uyku bir anomali veya kaygı nedeni olarak görülmüyordu. Ancak Sanayi Devrimi’nin getirdiği fabrika programları ve üretim süreçlerinin talepleri doğrultusunda, sekiz saatlik kesintisiz uyku kavramı adeta insanlığın ortak kabulüne mazhar olmuş norm hâline geldi. Bu dönüşümle birlikte, uyku ruhsal bir arınma alanı olmaktan çıkıp (bu işlevin mecazi uzantıları günümüzdeki hijyen ritüellerine dönüşse de), işte/çalışmakta olmamakla tanımlanan bir zamana dönüştü. Nihayetinde uyku artık elde etmek için mücadele etmemiz gereken ve kontrol altında tuttuğumuzdan asla emin olamadığımız bir meta idi. Bu ticarileşme süreci uykunun artık nesnelleştirilmiş, dışsal bir nesne olarak görülmesine yol açmıştır. Kapitalist sistem uykuyu sürekli üretkenlik ve optimal performans sağlamanın temel kriteri olarak konumlandırdı. Öyle ki eskiden normal sayılan iki fazlı uyku düzeninden herhangi bir sapma bile, 19. yüzyılın sonlarından itibaren bir ‘bozukluk’veya ‘hastalık’olarak etiketlenmeye başlandı. Bu yeni söylemde kaygı, üzüntü ve başarısızlık gibi temel insani deneyimler dahi ‘sağlıklı uyku eksikliğinin sonuçları’ arasında gösteriliyor, böylece nedensellik tersine çevriliyordu: Depresyondayız çünkü uyumadık. Modern hayatın getirdiği zihinsel ve bedensel yorgunluk gibi belirtiler, sosyoekonomik yükler olarak kabul edilmek yerine, kötü uykunun veya ‘doğru yatağa sahip olmama’nın belirtisi ilan edildi. Uykunun anlamının bu denli değişmesiyle, bireysel öznel deneyimin yerini manipüle edilebilir ve ölçülebilir bir veri aldı. Leader, son birkaç on yılda uyku ilacı reçetelerinde çarpıcı bir artış gözlemlendiğini; bir zamanlar az sayıda olan uyku kliniklerinin, artık çoğu büyük hastanenin ve hatta ABD’de alışveriş merkezlerinin ve kaplıcaların bir özelliği hâline geldiğini söylüyor. Bu metalaşma, yaklaşık 76.7 milyar dolar gelir elde edecek devasa bir uyku yardımı endüstrisi tarafından destekleniyor. Önceleri kaplıcalar sadece ayrıcalıklı insanlar için huzur pazarlarken, şimdi uyku zengin veya fakir ayırmaksızın herkes için bireysel inziva olarak satılıyor. Hatta reklamlar uykusuzluğun nedeninin kaygılarınızdan ziyade yatağınızın ‘altın standartta’ olmayışından kaynaklandığını ileri sürerek, yalın dikdörtgen yatağı uykuya geçiş için gereken geçit gibi gösteriyor. Uykunun bu denli ticarileşmesi, kapitalist sistemin onu bir kaynak olarak sömürme biçimiyle yakından ilişkili elbette. Uyku araştırmaları, özellikle 1920’lerin sonlarından itibaren, işçilerin ve askerlerin etkinliğini ve üretkenliğini en üst düzeye çıkarmak amacıyla büyük ölçüde iş dünyası ve ordu tarafından finanse edildi. 8 saatlik konsolide uyku fikri ise yukarıda da dediğim gibi Sanayi Devrimi sırasında fabrika programlarının ve üretim süreçlerinin talepleri doğrultusunda yaygınlaşan, nispeten yeni bir icat. Bu sistemde, sürekli ve kesintisiz performans işçilerin arzu etmeye mecbur tutulduğu bir ideal hâline getirildi. Günümüzde ise uyku uzmanları optimal performansı temel bir kriter olarak öne sürerek, yeterli uyku alamayanların fiziksel ve bilişsel görevlerde düşük performans göstereceğini vurguluyor. Bu en tarafsız uyku araştırmalarının bile insanları mümkün mertebe ‘verimli işlev sağlayan gereken işçiler’ olarak kabul ettiğini gösterir. Kapitalizmin sürekli üretkenlik baskısı, gündelik yaşamın doğal zorluklarını bile uykunun merceğinden yeniden tanımlıyor. Ayrıca sürekli talep zincirini durduramayacağımız gerçeğinden mustaripken, bu talepler listesine uykunun kendisini de ekliyoruz. ‘Para asla uyumaz’ sloganında da belirtildiği gibi, günümüz piyasasında gerçek bir dinlenme durumu kalmamıştır. Bu durum, uyuma normları ne kadar yaygınlaşırsa bunlardan sapmaların da o kadar ‘bozukluk’ veya ‘hastalık’ sayılmasına neden olurken, böylece daha fazla tedavi, uzman ve gelir sağlanmış oluyor.

Bu bölümde, @nurcinileri, Emine Öztaner ve Meltem Kocaman ile elektriğin Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte gündelik yaşamı ve toplumsal ilişkileri nasıl dönüştürdüğünü tartışıyoruz ⚡️⚡️ ottomanhistorypodcast.com/2025/11/cereya…

empire of officials: christians and jews in the ottoman bureaucracy (i.b.tauris, 2025) kitabım çıktı. academia.edu/144911197/Empi… bloomsbury.com/uk/empire-of-o… amazon.com/dp/0755657845r…

Gutenberg'te müthiş bir kitap buldum. İki Amerikalı öğrenci 1890'da İstanbul'dan bisikletleri ile yola çıkıp Pekin'de sonlanacak olan neredeyse 3 yıl süren bir yolculuğa çıkıyorlar.

🎥 New Interview on our @YouTube channel! Burçak Özlüdil (@NJIT) discusses the possibilities of 3D digital modeling in historiography, approaching the Ottoman asylum not only as a medical but also as a spatial phenomenon. By: Hümeyra Demirci 🔗 bit.ly/47P0ty7

🎥 Yeni Röportaj @YouTube kanalımızda! Burçak Özlüdil (@NJIT) Osmanlı tarihinde, akıl hastanesine yalnızca tıbbî değil mekansal bir olgu olarak yaklaşarak, 3 boyutlu dijital modellerin tarihyazımındaki imkânlarını tartışıyor. Hazırlayan: Hümeyra Demirci 🔗bit.ly/47P0ty7

Kıymetli @derinnelif hanımefendinin davetleriyle @fsmyazmaeserler’in bin bir emekle çıkardığı @Yazmabilim dergisinin tanıtım programındaydım. Pek değerli Prof. Dr. Sadık Yazar hocanın da ifade ettiği gibi, bu hikaye başladı çok uzun sürsün. Hayırlı uğurlu olsun.