Jos Houtsma

Die types ken ik, onuitstaanbaar, maar ik heb ook heel goede ervaringen met links: van burgemeester tot filosoof, van Kamerlid tot hoofdredacteur, van hoogleraar tot student, kunstenaar etc: goede gesprekken, interesse, sympathie, gedeelde waarden. Kies je mensen zorgvuldig uit.

Thomas Sowell on what’s wrong with education today: “Too many students are introduced to a certain vision of the world—for example, the capitalists are exploiting the workers.” “They just memorize that, and they talk about it as if it’s a known fact. There’s no developing in those students the ability to look at two different views and try to figure out which is correct.”

Iets klikte toen ik dit interview zag. De mensen in de clip leven in wat Thomas Hobbes de natuurtoestand noemt: een toestand zonder betrouwbare regels, waar kracht de uitkomst bepaalt en niets zeker is. Het leven in de natuurtoestand is 'solitary, poore, nasty, brutish, and short'. De politieke orde is uitgevonden om terugkeer naar die toestand te voorkomen. Het sociaal contract is de basis van die orde. Burgers aanvaarden verplichtingen: belastingen, gehoorzaamheid, naleving van de wet. De staat levert in ruil daarvoor bescherming en stabiliteit. Legitimiteit van het staatsbestel berust op die wederkerigheid, binnen één afgebakende gemeenschap. Het contract is kortom de architectuur van politiek vertrouwen. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens legt daar een concurrerende laag overheen. Rechten worden voortaan toegekend aan het abstracte individu, ongeacht lidmaatschap van welke gemeenschap dan ook. Het werkt volgens een andere logica: rechten bestaan vooraf aan verplichtingen, niet als gevolg ervan. Dat mensen rechten hebben ongeacht of een staat die wil erkennen, is begrijpelijk: de Holocaust leert dat dit niet vanzelfsprekend is. Het probleem ontstaat wanneer het beschermen van die rechten wordt opgevat als het onbeperkt uitbreiden van aanspraken voor abstracte individuen, zonder wederkerige verplichtingen. Het sociaal contract koppelt rechten en plichten onlosmakelijk aan elkaar: je draagt verplichtingen omdat je bescherming ontvangt, en andersom. Het mensenrechtenkader knipt die koppeling door. Rechten gelden voor het individu, ongeacht wat het verschuldigd is aan de gemeenschap die ze handhaaft. Zodra de staat wettelijk verplicht is rechten te verlenen aan mensen buiten de oorspronkelijke contractgemeenschap, is er geen sprake meer van een scheef evenwicht. Het is een tegenspraak op het niveau van eerste principes. Het nieuwe, hybride sociale-mensenrechtenconstruct stelt burgers voor een paradox: zij betalen voor een systeem dat hun eigen rechten uitholt. Massamigratie maakt die sluimerende tegenspraak zichtbaar. Nieuwkomers krijgen onmiddellijk toegang tot universele rechten binnen de ontvangende rechtsorde, zonder gebonden te zijn aan de verplichtingen die het handhavingsapparaat financieren. De machine die burgers hebben betaald, wordt tegelijk ingezet voor mensen buiten het contract. Wanneer die nieuwkomers komen uit samenlevingen die zelf dichter bij de natuurtoestand staan, komt er een tweede druk bij. Gedragspatronen gevormd waar kracht regeert, verdwijnen niet aan de grens. De Leviathan moet nu orde handhaven over een groter en minder samenhangend veld, met dezelfde capaciteit die hij bouwde voor een afgebakende gemeenschap. Dat raakt de kernbelofte van het contract: fysieke veiligheid voor wie zich aan de regels onderwerpt. Het resultaat is een driehoekige structuur. De burger draagt verplichtingen en betaalt het systeem. De staat handhaaft en beheert. Het abstracte individu heeft rechten die via datzelfde systeem worden afgedwongen, zonder gelijkwaardige verplichtingen. Hobbesiaanse stabiliteit vereist samenhang tussen verplichting, handhaving en bescherming binnen één gemeenschap. Wordt bescherming stelselmatig uitgebreid buiten de groep die de rekening betaalt, dan brokkelt die samenhang af. De entropie van de natuurtoestand keert terug, maar nu van binnenuit. Legitimiteit hangt af van één ding: het vertrouwen van burgers dat het contract nog voor hen geldt. Een systeem waarin verplichtingen bij één groep blijven terwijl rechten daarbuiten worden uitgedeeld, ontwikkelt structurele tegenspraken. Als dit touwtrekken tussen mensenrechten en de logica van het sociaal contract aanhoudt, is de uitkomst waarschijnlijk dat de mensenrechten de dood betekenen van het sociaal contract, en van de samenlevingen die het mogelijk hebben gemaakt.