Íslensk málnefnd

Farsælt komandi ár, góðir Íslendingar til sjávar og sveita!

Háskólamenn eru stundum vond fyrirmynd og nota erlend orð í stað meistaraprófs og meistaranáms. Engin ástæða er að veigra sér við að nota góð og þægileg íslensk orð af þessu tagi.

Þekkt er að Björn Guðfinnsson amaðist við sögninni ske í málfræðibók sinni, kallaði hana erlendan slæðing og vart prenthæfa. Mjög hefur dregið úr notkun hennar síðan og raunar dönskuslettum yfirleitt.

Þegar nýársnóttin nálgast er upplagt að rifja upp að ekki er ritað j í þessu orði: is.wikipedia.org/wiki/N%C3%BD%C…

Orðið „hjartkær“ er líklega notað meir á Þorláksmessu en alla aðra daga ársins til samans og gott að rifja upp sögu þess af því tilefni: ritmalssafn.arnastofnun.is/daemi/195426

Orðasambandið „lyfta sér á kreik“ er vel þekkt meðal íslenskra barna sem vita þó ekki hvað orðið „kreikur“ merkir en það veit Guðrún Kvaran: visindavefur.is/svar.php?id=63…

Fólk er kannski ekki oft dolfallið í nútímanum en það eru þó ýmis tækifæri til að nota þetta ágæta orð líkt og fræðast má um með notkun Orðanetsins: ordanet.is/fletta/hugtok/…

Ekki þykir ástæða til að endurbirta gamlar færslur um aðventuna en við minnum í staðinn á „pikkisdaga“ (sbr. pinse, pfingsten) en það orð var notað á miðöldum um hvítasunnu: onp.ku.dk/onp/onp.php?o6…

Eins og sjá má á Málinu er jólaglögg merkilegur drykkur sem er til bæði sem hvorugkyns- og kvenkynsorð: malid.is/leit/j%C3%B3la…

Guðrún Kvaran hefur skrifað stuttan pistil um ættarnafnið Kvaran: visindavefur.is/svar.php?id=78…

Eðlilegt er að rifja upp nöfn jólasveina á aðventu. Hér má finna fróðleik þar um: arnastofnun.is/is/utgafa-og-g…

Skilafrestur er gamalt og gott íslenskt orð en núna margir „dauðalína“ í talmáli. Þessi sletta er þó tiltölulega fágæt á prenti eins og hér má sjá: timarit.is/?q=dau%C3%B0al…

Músarrindill er oftast ritaður með tveimur r-um (og stundum músarbróðir) en myndir með einu r-i hafa þó tíðkast alla tíð: is.wikipedia.org/wiki/M%C3%BAsa…

Mannsnafnið Líkafrón hefur lengi verið umdeilt en ein ástæða þess að það er notað á Íslandi eru vinsældir Líkafróns sögu: handrit.is/manuscript/lis…

Eitt óvenjulegasta blómanafn íslenskt er gleym-mér-ei sem stundumst kallast kattarauga eða ástagras: idord.arnastofnun.is/leit/kattarauga

Flestir kannast við skjótta hesta en færri við litförótta en þeim er lýst hér: litfari.is/litfoumlroacut…

Eins og þekkt er þá eru íslenskir hestar sjaldan hvítir eða svartir heldur eru þeir sagðir gráir og brúnir: visindavefur.is/svar.php?id=29…

Fæst íslensk dýr hafa rófu heldur er talað um skott, stert, hala, tagl, dindil og stél eins og sjá má hér: is.wikipedia.org/wiki/Skott

Orðið „rettusmetti“ er ekki gamalt hnjóðsyrði um reykingamenn en þótti þó vel til fundið þegar tóbaksvarnablaðið Takmark efndi til spurningakeppni fyrir rúmum 40 árum: #page/n0/mode/2up" target="_blank" rel="nofollow noopener">timarit.is/page/3126031#p…

Heiti um íbúa staða eru fjölbreytt í íslensku og ekki ævinlega fylgt sömu aðferð. Þannig er almennt talað annars vegar um Laxdæli en hins vegar Svarfdælinga en raunar finnast líka dæmi um Laxdælinga og Svarfdæli.