Marc Bonten

Er staan in het stuk van Marc Bonten verschillende punten waar je inhoudelijk kritische kanttekeningen bij kunt plaatsen, zonder te hoeven ontkennen dat de eerste vaccins in de beginfase bescherming boden tegen ernstige COVID-19. De belangrijkste zijn wat mij betreft deze: 1. "90% minder infectie, ziekenhuisopname en sterfte" is te stellig geformuleerd. De fase III-trials van de mRNA-vaccins waren primair opgezet om symptomatische COVID-19 te meten. Ze waren niet ontworpen om ziekenhuisopnames of sterfte betrouwbaar vast te stellen; daarvoor waren er eenvoudigweg te weinig gebeurtenissen. Dat die vaccins ernstige ziekte verminderden werd pas later aannemelijk uit observationele studies. 2. Infectie en transmissie worden door elkaar gehaald. Bonten erkent terecht dat transmissie niet in de registratieonderzoeken is onderzocht. Vervolgens schuift hij echter vrijwel ongemerkt over naar observationele studies en concludeert dat vaccinatie "één van de meest effectieve beschermingsmaatregelen" was. Dat is een veel grotere stap dan hij suggereert. Een lagere secundaire aanvalsratio binnen huishoudens kan namelijk ook worden veroorzaakt door o.a.: -verschillen in testgedrag; -verschillen in sociaal gedrag; -verschillen in leeftijd en gezondheid; -verschillen in blootstelling; -healthy vaccinee bias; -residual confounding. Goede (!) observationele transmissiestudies corrigeren hier deels voor, maar kunnen deze factoren nooit volledig uitsluiten. 3. De onzekerheid van observationele studies wordt nauwelijks benoemd. Juist tijdens corona is uitgebreid gediscussieerd over de beperkingen van observationeel onderzoek. De meest bekende was wel healthy vaccinee bias bij onderzoeken naar de oversterfte. Exact hetzelfde principe geldt hier ook. Randomisatie elimineert zulke vertekeningen grotendeels; observationele analyses doen dat niet of nauwelijks. 4. De bescherming tegen transmissie was bovendien kortdurend. De studies waarop Bonten doelt stammen vrijwel allemaal uit de Alpha- en vroege Delta-periode. Later bleek: -bescherming tegen infectie snel af te nemen; -bescherming tegen transmissie eveneens sterk af te nemen; -bij Omikron nog slechts beperkt en tijdelijk aanwezig. Dat plaatst de uitspraak dat vaccinatie "één van de meest effectieve beschermingsmaatregelen" was in een veel specifieker tijdsvenster dan de tekst suggereert. 5. De maatschappelijke context ontbreekt volledig. Zelfs wanneer vaccins transmissie tijdelijk verminderden, volgt daar niet automatisch uit dat: - coronatoegangsbewijzen; - vaccinatieplicht; - indirecte vaccinatiedrang proportioneel waren. Juist omdat de transmissiereductie relatief klein en snel afnemend bleek, kwam de al wankele onderbouwing van zulke maatregelen later onder druk te staan. 6. De vergelijking met pneumokokken is biologisch niet vanzelfsprekend. Pneumokokken leven langdurig in de neus-keelholte en vaccins verminderen kolonisatie. SARS-CoV-2 is een respiratoir virus met snelle replicatie en voortdurende variantvorming. Dat maakt herd immunity via vaccinatie veel moeilijker bereikbaar en dat is uit de praktijk ook wel gebleken. De analogie blijft daarmee niet overeind.