Sabitlenmiş Tweet
Makale: "Yapay zekada borç harç nereye kadar?"
Önce şunu aklınızın bir köşesine yazın:
"Ticari ipotek teminatlı menkul kıymetler yoluyla borçlanma"
Yazdınız mı? Şimdi yapay zekada en önde ben olacağım diyen koca koca şirketlerin bu uğurda ne kadar çok borçlandığını ağzınız açık okuyabilirsiniz...
Baştan söyleyeyim, upuzun bir yazı hazırladım. Sakin kafayla okumanızı öneririm, mesele göründüğünden daha ciddi çünkü.
* * *
Yatırımcılar, trend bir konunun üzerine gidip yeni yatırımlar açıklayan şirketleri pek bir sever. Şirket uçacak, kaçacak, bu işten parayı götürecek mesajları havada uçuşur. Ama çoğu zaman, bu iş için ne kadar borçlandıkları pek gündeme gelmez. Para yakma popüler bir kavramdır ama yeni girişimler için.
Burada para yakan yeniyetme şirketleri değil, Google gibi, Meta gibi, Amazon gibi, Microsoft gibi şirketlerin, özellikle de yapay zeka veri merkezleri için harcadıkları parayı ve borçlanma tercihlerini anlatacağım. Ne kadar borçlanmış olabilirler ki diyenleriniz için kısa bir bilgi notu:
"Google, Meta, Microsoft ve Amazon sadece son üç ayda 112 milyar dolar sermaye harcaması yaptı!"
Bu kadarla kalmayacak elbette. McKinsey'nin analizine göre yapay zekaya yönelik talebi karşılamak için 2030'a kadar 7 trilyon dolarlık veri merkezi yatırımı yapılması gerekiyor!
Ne güzel işte, her yeni yatırım hissenin artması anlamına geliyor diyebilirsiniz. Kulağa hoş gelebilir ancak değil. Bu harcamalar eninde sonunda bilançoya yansıyacak ve trilyon dolarlık şirketlerin yapay zekadan elde edeceği gelirden çok daha fazlasını veri merkezi işine gömdüğünü göreceğiz.
Bununla da sınırlı değil olay. Pek çok şirket, yatırımları çevirebilmek ve finansal açıdan sağlam kalabilmek adına ciddi borçlar altına giriyor. Örneğin Facebook'un, yani Meta'nın agresif sermaye harcamaları şirket hisselerini %11 aşağı çekti. Üstelik Meta özelinde, aşağıda detaylarını bulabileceğiniz, gözlerden uzakta farklı bir parasal sorun daha var.
Pek çok teknoloji devi, hızlı hareket edebilmek adına çeşitli finansman alternatiflerine yöneliyor. Piyasa değeri trilyonlarla ifade edilen bu şirketler kredi alıyor, menkul kıymet piyasalarında hisse satıyor, özel finansman alternatiflerini masaya yatırıyor ve bunların bir kısmını bilanço dışı kalemlere gizleyerek, tablonun kendisi için pembe olduğunu yatırımcılarına anlatmaya çalışıyor. Tıpkı Meta gibi...
Peki borçlanma yolunu izleyenler neler yapıyor?
Pek çok şirket, borçlarını çeşitlendirmek için borçlarının çoğunu "Varlık Destekli Menkul Kıymetler (Asset-Backed Securities - ABS.)" olarak paketliyor. Bunu, bir çeşit kira sertifikası ya da bir AVM'deki bir dükkanın mal sahipliğine ortaklık gibi düşünebilirsiniz.
Örneğin bu yıl, veri merkezleri tarafından desteklenen 13,3 milyar dolarlık ABS toplam 27 işlemde ihraç edildi. Bu, 2024'e oranla yüzde 55'lik bir artışa tekabül ediyor. Şirketlerin, yeni borçlar için yalnızca bu yöntemi kullanmadığını düşünürseniz tablonun pek de pembe olmadığını görebilirsiniz.
Yatırımcılar, bir ABS yoluyla teknoloji şirketlerine borç vermek isterse iki seçenekleri var: Ya büyük şirketlerden birinin tek başına tamamına sahip olduğu bir veri merkezini temsil eden menkul kıymeti alır ya da binlerce küçük kiracısı olan bir veri merkezinin. İlkinde risk tek bir şirketin başarısına yüklenirken, ikincide çürük yumurtaların da olduğu bir sepetin sağlamlarından kazanma mantığı hakim.
Şimdi gelelim, yazının başında belirttiğim "Ticari İpotek Teminatlı Menkul Kıymetler (Commercial-Mortgage-Backed Securities |CMBS)" bölümüne.
Blackstone, bir süre önce CMBS. yöntemiyle 3.46 milyar dolarlık bir kurumsal arz gerçekleştirdi. 3.5 milyar dolar pazarın büyüklüğü açısından devede kulak gelebilir, ki bence de öyle. Zaten aynı şirket, Meta'nın Louisiana'daki veri merkezini finanse etmek için 30 milyar dolarlık bir arza imza atmıştı.
2024'teki tüm CMBS arzının tüm sektörlerde 3 milyar dolar olduğunu düşünürseniz borçlanma yöntemindeki dönüşüm aklınızda daha rahat canlanabilir.
Borçları bilançoda gözlerden uzak tutma işi nasıl yürüyor?
Bu noktada, pek çok sektörde sıkça kullanılan SPV yöntemine değinmek gerekiyor. SPV'yi bir proje için ayrı bir şirket kurup, ilgili yatırımı bu şirket üzerinden gerçekleştirme olarak düşünebilirsiniz. Meta örneğinde 30 milyar dolarlık borç ihracı yapılandırıldığında -ki bu kayıtlara geçen en büyük özel sermaye işlemiymiş- bu borç bilanço dışı özel araç olarak tanımlanmış. Yani borç teknik olarak Meta'ya değil, kurulan SPV'ye ait. Bu nedenle kağıt üzerinde Meta'nın borcu olarak bilançoya işlenmiyor. Meta, bunun üzerine bir 30 milyar dolar da kurumsal tahvil piyasasından topluyor. Yani aslında şimdiden sadece bu iki yöntemle 60 milyar dolar borcun altına girmiş durumda.
SPV yalnızca Meta'nın tercih ettiği bir yöntem değil. Elon Musk da xAI için, Nvidia çiplerini satın almak ve ardından xAI'a kiralamak için kurulan bir SPV üzerinden 20 milyar dolarlık borcun altına girmiş durumda.
Morgan Stanley, önümüzdeki iki yıl içinde 800 milyar dolarlık özel krediye daha ihtiyaç duyulacağını açıkladı. Yani borçlanma miktarı ve oranları, muhtemelen hızlanarak daha da artacak.
Tüm bunlar, yapay zeka yatırımlarını benim gözümde, "en azından önümüzdeki 4-5 yıl için" başarısız olunursa telafisi mümkün olmayan bir finansal risk sınıfına sokuyor.
Eğer yatırımcı olarak bu trendi ve şirketleri yakalamak istiyorsanız sadece bilançolarına değil, SPV ve diğer yöntemlerle altına girdikleri borçları incelemenizde fayda var.
Not: Yazıyı New York Times'ta Ian Frisch imzalı bir makaleyi baz alarak hazırladım. Birebir çeviri değildir, kendi yorumlarımı da aralara ekledim.
Türkçe
