Saladin@Yusufsaladin22
-Kürt Tarihi üzerinde bir inkar daha-
Cizre Ulu Cami.
Ulu Cami'yi yaptıranlar açıkça Eyyubi Kürtleri iken, zorlama bir şekilde "Zengi Türkleri"ne bağlanmış. İnceleyelim.
Öncelikle bu meselenin dayanağı şu:
"Cizre Ulu Cami'nin 1155 tarihli erken dönem kitabelerine göre camiyi 'Ebü'l Kasım Mahmud Sencer Şah' yaptırmıştır" deniliyor. Ancak bu doğru değil.
1- Bu kitabe caminin ana inşa kitabesi ya da onarım kitabelerinden değil. 8 taş kitabe arasında bulunmuyor. Eski kapı kanadı üzerinde bulunan tarihsiz bir kitabe. Ve şu şekilde:
"Bizim büyüğümüz Ebü’l-Kasım Mahmud Sencer Şah’a Allah kuvvet versin."
öncelikle bu kitabenin tarihi yok.
Bazı "araştırmacılar" kafalarına göre bunu 1155'e tarihleyip camiyi de bu kişiye atfetmişler.
Ancak söz konusu kişi Zengilerin Cizre kolundan Mahmud b. Sencer olmalı.
Mahmud b. Sencer, bölgeye 1180 civarında hakim oluyor ve kitabede "oğlu" anlamına gelecek "bin" kelimesi yok.
Bu hem şahsiyet olarak uyuşmadığını hem kronolojik olarak uyuşmadığını gösteriyor ve inşa kitabesi değil.
Zengilere atfedilen ikinci kitabe ise:
"Allah’tan başka ilah yoktur. Muhammed Allah’ın elçisidir. Rahman ve rahim olan Allah’ın adıyla. Gerçek dostunuz Allah, Resulü ve iman edip namaz kılan, zekât veren ve rükû edenlerdir. Hayri bin Ali Sencer bin Baz Şah’ın vekâletinde 683/1284 tarihinde yenilenmiştir" kitabesidir.
1- Bu dönemde Zengiler Cizre hükümdarı değildi bölge Eyyubiler elindeydi.
2- Bu kişinin Türk ya da Zengî ailesinden olduğu ile ilgili bir kayıt yok. İsmi "Hayr bini Eli Abzabaz" olarak da okuyanlar vardır. Muhtemelen bu kişi yerel Cizreli bir şahsiyet.
3- Bu da inşa değil onarım kitabesidir.
Bunun dışında kalan kitabelerin hepsi dua ve isimsiz kitabelerdir.
En eski iki kitabe 1155/1160'a tarihlenen iki adet kitabedir.
Birisinde dua ve "gazi" ismi yer alır diğerinde ise sadece dua yer alır. Ancak inşa kitabeleri değildir.
Muhtemelen eskiden daha küçük, mescit amacıyla kullanılan bir yapıydı ve bu hayr sahibi kişiler tarafından onarıldığı için isimleri yazıldı. Çünkü hiçbirisi inşa kitabesi değil.
----
Sadece bir kitabe inşa kitabesidir. O da şöyledir:
"Rahman ve rahim olan Allahın adıyla. Bu mübarek mekanın inşa edilmesini mevlana es-sultan el-mevla el- alim el- adil.......el-melik..............Seyfeddin emretmiştir." bu kitabe ise 1203 yılına aittir.
Söz edilen ve sıfatları verilen kişi, Selahaddin Eyyubi'nin kardeşi ve onun zamanında Cezire bölgesi hakimi olan, ondan sonra Eyyubi Sultanlığına geçen Melik Adil Seyfeddin'dir Melik'ten sonraki kısım onun ismi olan Ebubekir'dir (o kısım tahrip olmuştur).
Zaten 1201-1204 yılları arasında Melik Adil, Cezire bölgesinde aktif bir askeri hareketlilik sağlamıştır.
Cizre bölgesinde, burada eski yapının üzerine büyük bir Ulu Cami yaptığı tescillenmiştir. Zaten yapı, diğer Eyyubi mimari eserlerine benzerliği açısından durumu netleştiriyor.
Haliyle Ulu Cami kesinlikle "Zengi Türkleri"ne değil kesinlikle "Eyyubi Kürtlerine" aittir.
