Boy

امروز دوباره خبر افزایش احتمالی نرخ سوم بنزین از ۵ هزار به ۱۰ هزار تومان منتشر شده. هنوز ابلاغ قطعی جدیدی ندیدم، ولی اصل بحث به نظرم خیلی فراتر از این است که «بنزین گران شود یا نشود». یکی از موتورهای روشن تورم و هدررفت ثروت ملی در ایران، همین سرکوب چندساله قیمت حامل‌های انرژی است. فرض کنید بنزین را چند سال ۱۵۰۰، ۳۰۰۰ یا حتی ۵۰۰۰ تومان نگه داریم، ولی اقتصاد هر سال ۳۰، ۴۰ یا ۵۰ درصد تورم داشته باشد. چه اتفاقی می‌افتد؟ تورم بالا می‌رود → قیمت واقعی بنزین و گازوئیل هر سال ارزان‌تر می‌شود → مصرف بیشتر می‌شود → اختلاف قیمت ایران با کشورهای اطراف بیشتر می‌شود → قاچاق جذاب‌تر می‌شود → ناترازی سوخت بالا می‌رود → دولت مجبور می‌شود بنزین و گازوئیل بیشتری تولید یا حتی وارد کند و از صادرات بالقوه هم بزند. بعد برای تأمین این هزینه چه می‌شود؟ دولت منابع ارزی و بودجه‌ای را که می‌توانست خرج توسعه کشور کند، خرج ارزان نگه داشتن انرژی می‌کند. ارزی که می‌توانست صرف ماشین‌آلات، نیروگاه، شبکه برق، خطوط انتقال، مترو، راه‌آهن، تجهیزات صنعتی و توسعه زیرساخت شود، تبدیل می‌شود به بنزین و گازوئیل ارزان؛ بخشی از آن هم به دلیل اختلاف شدید قیمت با آن طرف مرز قاچاق می‌شود. اگر این هزینه‌ها در بودجه جا نشوند، کسری بودجه ایجاد می‌شود. کسری بودجه → فشار به بانک‌ها و بانک مرکزی → رشد پایه پولی و نقدینگی → تورم جدید. بعد همین تورم دوباره بنزین ۳ یا ۵ هزار تومانی را از نظر واقعی ارزان‌تر می‌کند و چرخه از اول تکرار می‌شود. یعنی مردم تصور می‌کنند بنزین ارزان گرفته‌اند، ولی بخشی از هزینه واقعی آن را چند ماه بعد با تورم مواد غذایی، مسکن، ارز و کاهش قدرت خرید پرداخت می‌کنند. برای همین مقایسه درست این نیست که بگوییم: «افزایش قیمت بنزین تورم دارد، پس قیمت را تغییر ندهیم.» باید مقایسه کنیم بین: یک اصلاح قیمتی تدریجی و کنترل‌شده با تورم و کسری بودجه‌ای که نظام فعلی هر سال تولید می‌کند. طبیعتاً من هم موافق آزادسازی یک‌شبه و شوک قیمتی نیستم. می‌شود سهمیه پایه را برای مصرف عادی خانوار حفظ کرد، ولی مصرف مازاد را هر سال به‌تدریج واقعی‌تر کرد؛ طوری که با تورم دوباره ظرف دو سال تقریباً مجانی نشود. در عوض دولت باید همزمان «جایگزین» بسازد: توسعه CNG، نوسازی خودروهای دوگانه‌سوز، تاکسی برقی، اتوبوس برقی، مترو، قطار حومه‌ای، شبکه شارژ و تسهیلات برای خودروهای هیبریدی و کم‌مصرف. ایران همین الان ظرفیت خالی بزرگی در CNG دارد. یعنی حتی لازم نیست برای بخشی از کاهش مصرف بنزین همه‌چیز را از صفر بسازیم. از آن طرف، برقی‌کردن ناوگان پرتردد خیلی مهم‌تر از این است که اول برویم سراغ خودروی شخصی کم‌پیمایش؛ یک تاکسی یا اتوبوس هر روز چند برابر خودروی شخصی حرکت می‌کند و هر دستگاه برقی‌شده، سوخت بسیار بیشتری را حذف می‌کند. اصلاح قیمت حامل‌های انرژی یک اثر مهم دیگر هم دارد که کمتر درباره‌اش صحبت می‌شود: فشار رقابتی روی خودروساز. وقتی بنزین تقریباً مجانی است، برای خریدار فرق زیادی ندارد خودرو در صد کیلومتر ۶ لیتر بسوزاند یا ۱۰ لیتر؛ در نتیجه خودروساز هم انگیزه اقتصادی جدی برای کاهش مصرف ندارد. ولی وقتی انرژی ارزش واقعی‌تری پیدا کند، مصرف سوخت تبدیل به یکی از معیارهای اصلی خرید می‌شود. آن وقت خودروساز داخلی هم مجبور می‌شود برای فروش محصولش برود سمت موتورهای کم‌مصرف‌تر، وزن کمتر، گیربکس و موتور بهینه‌تر، هیبرید، دوگانه‌سوز و در نهایت خودرو برقی. یعنی قیمت واقعی‌تر انرژی می‌تواند کل زنجیره صنعت خودرو را به سمت بهره‌وری هل بدهد. اصلاح حامل‌های انرژی اگر درست طراحی شود، فقط «گران کردن بنزین» نیست. یک سیاست اقتصادی برای: کاهش مصرف و قاچاق، کاهش واردات سوخت، آزاد کردن منابع ارزی، کاهش کسری بودجه، کاهش یکی از موتورهای تورم، افزایش بهره‌وری، وادار کردن صنعت خودرو به تولید محصول کم‌مصرف‌تر و انتقال سرمایه کشور از «یارانه مصرف» به «توسعه زیرساخت» است. مشکل این نیست که مردم انرژی ارزان مصرف کنند؛ مشکل این است که یک کشور فقیرتر شود تا انرژی به شکل مصنوعی ارزان بماند.

با اولین سرچ پیداش کردم! مسئول گشادی شما هم نکنه پهلوی هست؟!

عادل فردوسی‌پور و عزت‌الله ضرغامی، رئیس وقت صداوسیما و تحت تحریم‌های حقوق بشری اتحادیه اروپا، بریتانیا و آمریکا به اتهام مشارکت در سرکوب اعتراضات ۸۸ (۲۲ تیر ۱۳۹۳)

هر موقع ثابت کردید عدد ۲ وجود داره و جمعش با خودش می‌شه ۴، من به منطق و ریاضی و علم تجربی اعتقاد پیدا می‌کنم🙏🏻