Sabitlenmiş Tweet
Profilimde yazdığı üzere 4 yılı aşkın süredir EW üzerinde çalışıyorum ve analizler yapıyorum. Fakat son 3 senedir EW'nin bir amaç olmaktan ziyade araç olduğunu bilerek yoluma devam ediyorum
Peki bu ne demek?
Tabii ki de sadece sayım yaparak başarılı olamazsınız demek. Sayım, kuracağınız sistemde ana onay aracı olmak zorunda. Yani en başta dediğim gibi EW’yi amaç olmaktan çıkartıp kurguladığınız sistemde işleyen ve ana omurgada yer alan bir araç olarak kullanmaya başladığınızda alacağınız sonuçlar daha tutarlı ve sürdürülebilir olmaya başlayacaktır.
Peki neden?
Çünkü piyasa, tek bir senaryonun adım adım gerçekleştiği doğrusal bir yapı değildir ve fiyat, her an birden fazla olasılığın etkisi altında ilerler. Aynı zamanda bu olasılıklar zaman içinde sürekli güncellenir.
Bu yüzden yapılan bir sayım ‘gerçekleşecek olanı değil de daha çok hangi senaryoların hala geçerli olduğunu söyler.
Bu sebeple EW’yi amaç olmaktan çıkartıyoruz çünkü bunu yapmadığınız takdirde istemsiz de olsa fiyatı, yapmış olduğunuz sayıma uydurma çabası içerisine giriyorsunuz. Kısa vadede sonuç alınsa dahi uzun vadede esneklik azalıyor, haliyle de sürdürülebilirlik bozuluyor.
EW’yi araç olarak kabul ettiğinizde ise rolu değişiyor ve artık sayım size yön söylemek yerine içerisinde bulunduğunuz yapısal bağlamı tanımlıyor.
Bu bağlam tanımı, tek başına yetersiz kalsa da kurguladığınız sistemin diğer parçalarıyla bir araya geldiğinde anlam kazanıyor. Birden fazla farklı aracın aynı bölgeyi işaret etmeye başlaması, olasılıkları daraltıyor ve karar vermek rasyonel hale geliyor.
Tabii ki buna itiraz edenler olabilir fakat piyasanın olasılıksal doğasıyla oldukça uyumlu bir yaklaşımdan bahsediyorum. Geçmişte yapılan çalışmalara bakıldığında ise Brownian motion, diffusion ve Bayesçi güncellemeler gibi çerçevelerle olasılıksal dağılımlar üzerinden fiyat hareketlerinin ele alınabildiğini biliyoruz.
Bu söylediklerimi herkes bilmek zorunda değil tabii ki fakat herkesin anlayabileceği seviyede kısaca açıklayıp herbirinin piyasayla bağlantısını kurmak istiyorum.
İlk önce gözleri kapalı bir adam düşünelim. Bu adamın gözleri kapalı olduğundan sağa mı yoksa sola mı gittiğini bilmeden yürür ve bazen ileri bazen de geri gitmiş olur. Yani plan yapmadan, önceki adımlarını bilmeden rastgele şekilde ilerler. İşte bu Brownian motion’dır. Gözleri kapalı olan adamın attığı tek bir adıma bakıldığında hiçbir şey anlamayız fakat 10.000 adım sonra bazı çıkarımlar da bulunabiliriz. Atmış olduğu 10.000 adım çok uzağa dağılmış olsa da nasıl dağıldığını istatistiksel olarak tahmin edebiliriz. Yani rastgele olsa da istatistiksel olarak tanımlı.
Diffüzyon modellerine baktığımızda ise yine aynı gözleri kapalı adamın hafif rüzgarlı bir havada yürüdüğünü düşünelim. Adam yürüyor ama gözleri kapalı ve hava hafif rüzgarlı. Rüzgar ise sürekli doğuya doğru esiyor. Adam yine rastgele adım atıyor ama uzun vadede doğuya kayıyor çünkü rüzgar doğuya doğru esiyor. Sezgiyle baktığımızda ise buradaki rastgelelik fiyatın akışı dediğimizde rüzgara yön ya da bias diyebiliriz. Rastgelelik devam ediyor fakat üzerine sistematik, yani rüzgarın etkisi biniyor.
Sırada Bayesçi düşünce var ve bunu bir model değil bir düşünce biçimi olarak kabul edebiliriz. Sabah dışarı baktığında gökyüzünün gri olduğunu görüp %30 ihtimalle yağmur yağar diyorsun. Sonra rüzgar çıktığını ve bulutların renginin koyulaştığını varsayalım, bu sefer yağmur yağma ihtimali %60’ çıktı diyorsun. Daha sonra yağmur başlamadı ama uzakta şimşek gördün, bu sefer oranı güncelleyip yağmur yağma ihtimali artık %80 diyorsun. Yani burada bilginin veya sonucun doğruluğu yok ama olasılık var. Yeni bilgi geldikçe fikrini revize ediyorsun. Kesin konuşmayıp yeni duruma adapte oluyorsun.
Bu kadar şey anlattım ama niye anlattım değil mi. Gelelim bütün hepsini birleştirip konuyu toplayarak bir üst katmana geri dönme kısmına.
Şimdi bizler biliyoruz ki tek bir fiyat hareketi kendi başına anlamsız olsa da bu fiyat hareketleri devam ettikçe bir veri seti oluşturuyor ve bu veri setinden anlamlı istatistiksel sonuçlar çıkıyor, tıpkı Brownian motionda anlattığım gibi. Bu tekil fiyat hareketleri birleştikçe anlamlı bir bütünlük oluşturuyor ve fiyatın bir yöne ilerlemesini sağlıyor, yani bir bias-yön meydana geliyor ve Ouroboros gibi kendi kendini besleyen bir döngü başlatıyor, tıpkı diffüzyon modellerinde olduğu gibi. Şimdiye kadar birbirinden bağımsız tekil fiyat hareketlerinin oluşturmuş olduğu veri setinden anlamlı sonuç çıkartıp bu tekil hareketlerin bir bütün haline gelerek yön-bias kavramını oluşturmasını açıkladım. Peki bayesçi düşünce bu işin neresinde?
Ne demiştik, bayesçi düşünce bir düşünce biçimidir. Bu sebeple Bayes, yön-biasın oluşumunu açıklamaz. Onun yerine yön-bias hakkında nasıl karar verdiğimizi açıklar. Yani biz ilk 2 aşamada oluşturduğumuz fiyat hareketleri ve yönleri üzerinden kendimize anlamlı sonuçlar çıkartabilmek adına bunları belli koşullarla sınamalıyız ki piyasada işlevsel bir süreç ortaya çıksın. Oluşturduğumuz koşullar sayesinde elde ettiğimiz veri ve bilgileri işleyerek yön-bias konusunda olasılık analizi yapabiliyoruz. Görüldüğü üzere Bayes, yön-biasın kaynağı değil, buna olan güvenimizin ölçüm yöntemidir.
Artık bir üst katmana geri dönebiliriz. Birden fazla farklı aracın aynı bölgeyi işaret etmeye başlaması, olasılıkları daraltıyor ve karar vermek rasyonel hale geliyor demiştik. İşte Bayesçi düşünce kısmında oluşturduğumuz koşulların en başında EW geliyor. Bunun peşine ise ek onay mekanizmaları sisteme eklemleniyor ve topladığımız veriler sayesinde olasılık dağılımına ulaşmış oluyoruz.
Tam da bu noktada çift yarık deneyini referans aldım, çünkü hem kitle tarafından bilinen bir konu hem ilgi çekici hem de metaforik olarak benzerlik söz konusu.
Şimdi çift yarık deneyini en bilinen haliyle düşünelim. Tek bir parçacığı (elektron/foton) iki yarıktan birine doğru gönderiyorsun. Gözlememezsen, parçacık dalga gibi davranıyor ve ekranda bir girişim deseni oluşuyor. Gözlemlersen bu sefer “hangi yarıktan geçtiği” bilgisi devreye giriyor ve desen değişiyor; parçacık tanecik gibi davranıyor.
Buradaki kritik nokta ise aslında şu, Parçacığın “gerçekliği”, senin ona hangi bilgiyle ve hangi bağlamda baktığına göre şekilleniyor.
Piyasa tarafına döndüğümüzde de durum bundan çok farklı değil. Tek bir fiyat hareketi, tıpkı tek bir parçacık gibi, kendi başına ne dalgadır ne tanecik, ne yönlüdür ne de yönsüz. Ancak hangi bağlamda gözlemlediğimiz, o hareketin senin için ne anlama geleceğini belirliyor.
İşte EW tam burada devreye giriyor. EW fiyatı ‘şu olacak’ diye sabitleyen bir kehanet değil tabii ki. EW, fiyatı hangi yapının içinde izlediğini söyleyen bir bağlam tanımıdır sadece. Yani çift yarık deneyindeki gözlem cihazı gibidir. Sen o cihazı oraya koyduğun anda, fiyatın davranış biçimini değil ama senin onu nasıl yorumlayacağını değiştirmiş olursun.
Tabii ki sadece gözlem cihazı yetmez. Çift yarıkta tek başına bakmak bile sonucu değiştirirken piyasada tek başına EW’ye bakmak yeterli olmaz. Çünkü piyasa, kuantum deneyinden farklı olarak çok daha gürültülü ve çok daha fazla değişken bir ortama sahiptir.
Peki biz ne yapıyoruz, ya da yapmalıyız?
EW ile sadece yapısal bağlamı tanımlıyoruz, yani onu bir amaç olmaktan çıkartıp araç olarak kullanıyoruz. Diffüzyon ve benzeri araçlarla bias-yön eğilimini tartıyoruz, Bayesçi düşünceyle de tüm bu bilgileri doğru ya da yanlış diye değil, olasılık-güven ekseninde sürekli güncelliyoruz.
Yani chartı açıp grafiğe baktığımızda fiyat buradan kesin döner veya burada dalga 3 bitti, şimdi 4 yapıp tekrar 5 için yükselece-düşecek demiyoruz. Diyoruz ki, ‘mevcut durumda bu senaryonun yanında şu şu ve şu olasılıklar mevcut, bu veriler geldiğine göre şu olasılığın oranı artıyor diğer olasılığın oranı azalıyor’.
Çünkü çift yarık deneyinde olduğu gibi çıkış noktası tek olsa da sonuç kısmı çok farklı olabiliyor. Bu farklılık kuantumla alakalı değil tabii ki, tamamen olasılık ağacında fiyatın dallanıp budaklanarak ilerlemesinden kaynaklanıyor fakat sonuç kısmında olasılıkların yoğunlaştığı alanlar meydana geliyor. Bizim hedefimiz de bu olasılıkların kesişimlerini EW özelinde inceleyip kendini sürekli besleyen bir sistemle birleştirerek piyasaya entegre etmek.
Bu sebeple sadece sayım yapmak, hiçbir zaman tutarlı ve sürdürülebilir bir sonuç vermeyecektir diyerek metnin başına dönmüş olayım.
Özetleyecek olursak bu metinde orta-üst seviyeye sesleniyorum ve amacım kuantum mistisizmi yapmak değil, sadece dikkat çekici olduğu için kullandım. Teorik olarak bir gerçeklik sunup pratik kısmını kenarda tuttum. Tek hedefim, bahsettiklerimin birbiriyle ilintili olan, birbirini besleyen ve birlikte anlamlı sonuç üreten konular olduğunu görebiliyor olmanız. Tıpkı Ouroboros gibi.
-Alexius
Alexius 🌊@wavevision_
Çift yarık deneyini metaforik olarak piyasaya uyarladığımızda bunun işe yarayabileceğini hiç düşünmüş müydünüz?
Türkçe
