。 Mame 。A Birb from Babylonia@LittleBirbMame
ไถเจอเคสหมอโดนคนไข้ฟ้อง ศาลตัดสินให้จ่าย 3.2 ล้าน (อันที่จริงคนไข้ฟ้อง 55.5 ล้าน) สรุปคร่าวๆ คือ
คนไข้มาปรึกษาเจาะเลือดตรวจเพื่อการสมรสและมีบุตร ผลเลือด Anti-HIV Positive (เป็นการตรวจ Antibody ไม่ได้ตรวจเชื้อ ผลตรวจมีโอกาสเกิดบวกลวงได้ คือไม่ได้ติดเชื้อแต่ตรวจเจอ Antibody)
หมอทั่วไปส่งปรึกษาหมออายุรกรรม *คนไข้ขอให้ตรวจซ้ำ แต่หมอบอกว่าไม่จำเป็น* ส่งตรวจ CD4 และ Viral load พบว่า CD4 ต่ำนิดหน่อย แต่ Viral load Undetectable
CD4 เป็นเม็ดเลือดขาวที่ HIV จะเข้าไปทำลายและทำให้เกิดโรคภูมิคุ้มกันบกพร่อง ดังนั้นมันจึงแปลกที่ CD4 จะต่ำแต่ตรวจไม่เจอเชื้อ ซึ่งบางครั้งมันต่ำลงได้บ้าง(แต่ไม่มาก)จากสุขภาพโดยรวมของเรา
แต่หมอก็ยังไม่ให้ตรวจซ้ำ แต่นัดติดตามดูผลเลือดมาตลอดเป็นเวลา 4 ปี ซึ่งผล CD4 เขาก็กลับเป็นปกติและตรวจไม่พบเชื้อไวรัสตลอดมา จนหมอเริ่มเอ๊ะ(ผ่านมา 4 ปี) เลยสั่งตรวจซ้ำด้วยวิธีอื่น พบว่า Negative ซึ่งแปลผลได้ว่า ผู้ป่วยไม่ติดเชื้อ ผลครั้งแรกคือบวกลวง ก็เลยฟ้องหมออายุรกรรมที่ไม่ยอมตรวจซ้ำ (ไม่ฟ้องหมอทั่วไปที่ส่งตรวจคนแรก)
ประเด็นหนึ่งคือการเป็นโรคบางโรค มันเปลี่ยนชีวิตของคนคนนึง บางครั้งเหมือน Death sentence เลย การไปบอกว่าเขาติดเชื้อ HIV ผลคือเขาอาจจะไม่ได้แต่งงาน เลือกไม่มีลูก ชีวิตพังไปได้เลย หมอควรจะเข้าใจเรื่อง Positive predictive value ให้มากก่อนจะบอกว่าใครเป็นโรคอะไร
อีกประเด็นที่อยากเขียนถึงคือการแปรผลการตรวจ เวลาหมอเลือก Test หมออาจจะเลือก Test ที่ Sensitivity สูง Specificity สูงแล้ว หมอคิดว่าถ้าผลบวกก็คือเป็นโรคชัวร์แน่ๆ แต่หมอเคยคำนวณโอกาสที่ตรวจผลบวกแล้วคนไข้จะเป็นโรค ในกลุ่มประชากรทั่วไปไหม
กรณีตรวจ HIV เพื่อการแต่งงานและมีลูก มันมักจะเป็นกรณีนี้ คือตรวจในประชากรทั่วไปไม่ใช่ผู้มีความเสี่ยง เพราะฉะนั้นต้องดู Prevalence ในประชากรไทย คือ 1.1%
สมมติเลือก Test ที่ Sensitivity 99% และ Specificity 99% ตรวจในประชากร 100,000 คน ที่มีคนเป็นโรค 1.1% แปลว่าในประชากร 100,000 คน มีคนเป็นโรค 1,100 คน คนไม่เป็นโรค 98,900 คน
ตรวจคน 1,100 คนที่เป็นโรค จะพบว่าเป็นโรค 0.99x1100 = 1,089
ตรวจคนไม่เป็นโรค 98,900 คน จะพบว่าเป็นโรค 0.01x98,900 = 989 คน
กลายเป็นว่า ตรวจพบคนเป็นโรค 2078 คน มีคนเป็นโรคจริงแค่ 1089 คน อีกเกือบ 1000 คนไม่ได้เป็นโรคจริง มันแทบจะโยนหัวก้อยเลยว่าใครเป็นโรคจริงใครไม่ได้เป็นโรค
การทำความเข้าใจเรื่องนี้สำคัญมาก หากตรวจเจอโรคในประชากรที่ไม่ได้มีความเสี่ยงสูง การตรวจ Confirm test จึงมีความจำเป็น
และนี่แหละครับสาเหตุว่าทำไมหมอต้องเรียนสถิติ