Uğur Adsız

Leyla Berdirhan -Kürdistan Prenses'i Diğer adıyla "Kürt prensesi" 1908'de İstanbul'da doğdu. Annesi Yahudi asıllı Henrietta Bedirhan, babası Kürt Abdurezak Bedirhan'dır. Kökenleri nedeniyle aile, Leyla gençken Mısır'a göç etmek zorunda kaldı.+

MIHEME PORGEBOL Bölüm -1 UĞUR ADSIZ -Orta Asya Kürtleri üzerine çalışan isimlerden biri olan Araştırmacı yazar Uğur Adsız’la Orta Asya Kürtlerini ve özelde de Kırgızistan Kürtleri’ni konuştuk. Kürtler Kafkasya’nın en kadim halklarından biri olup bu topraklarda en az 5 bin yıllık tarihe sahipler. Kafkasya uzun yıllar boyunca birçok halkın ev sahipliğini yapmış, tarihsel birikimi güçlü, hala irili ufaklı birçok halka yurtluk eden, yüksek dağlardan müteşekkil, sancılı bir coğrafyadır. Bu sancılı coğrafyanın sancılı halklarından biridir Kürtler. Kürtler, dünyanın en yoğun nüfuslu statüsüz toplumu. Anavatanlarından koparılarak dünyanın her yerine dağılan Kürtler, tarih boyunca gittikleri yerlerde de anavatanlarında olduğu gibi statüsüzlüğün getirdiği sürgün, yoksulluk, açlık ve katliamlarla karşı karşıya kaldı. Bugün de durum aynı. Kurdistan ve Avrupa diasporasından sonra en kalabalık Kürt nüfusunun olduğu yer ise Orta Asya. Araştırmacı yazar Uğur Adsız, Orta Asya Kürtleri üzerine çalışan isimlerden biri. Tarihi belge, arşiv taramaları ve doğrudan bağlantılarla ortaya çıkardığı araştırmaları, buradaki Kürtler hakkında ayrıntılı veriler sunuyor. Son çalışmalarından biri olan Kırgızistan Kürtleri adlı kitabı geçtiğimiz ay ikinci baskısını yaptı. Biz de Uğur Adsız’la Orta Asya Kürtlerini ve özelde de Kırgızistan Kürtleri’ni konuştuk.Kimdir bu Orta Asya Kürtleri? Kürtlerin Kafkasya’daki asıl yerli halklardan biri olduğunu söylüyorsunuz, peki geçmişi nereye dayanıyor, nerelerde hangi ülkelerde ne şekilde varlık gösteriyor Kürtler? Kürtler Kafkasya’nın en kadim halklarından biri olup bu topraklarda en az 5 bin yıllık tarihe sahipler. Kafkasya uzun yıllar boyunca birçok halkın ev sahipliğini yapmış, tarihsel birikimi güçlü, halen irili ufaklı birçok halka yurtluk eden, yüksek dağlardan müteşekkil, sancılı bir coğrafyadır. Bu sancılı coğrafyanın sancılı halklarından biridir Kürtler. Kürt Şeddadi devletinden Rewadîlere oradan Kurdistana Sor’a ve en son Mahabad’a kadar birçok Kürt devleti, beyliği veya otonomisi buralarda hüküm sürdü. Özellikle 8. yüzyıldan itibaren Kafkasya bölgesi Kürtlerin hayvan otlatmak için kullandığı yaylak bir alana dönüştü, 16. yüzyıldan itibaren Bugünkü Azerbaycan-Ermenistan-Gürcistan sınırları içerisinde Kürtler geniş bir alana yayıldılar. Bir uçları Batum’a diğer uçları Laçin şehrine dayanan güçlü bir göçebe kültürü oluştu. Kafkasya ve Orta Asya Kürtlerinin sosyal, politik ve kültürel açıdan Kurdistan’daki Kürtlerden temel farkları nedir? Kafkasya Kürtlerini tek başlıkta incelemek doğru olmaz. Ermenistan Kürtleri daha iyi eğitimli, anadillerine hâkim, birçok başarılı yazar, sanatçı ve akademisyen yetiştiren bir topluluk iken Azerbaycan Kürtleri İslamiyetin de etkisiyle asimilasyona daha meyilli olmuşlardır. Ayrıca Kürtler Azerbaycan siyasetinde de hep etkili olmuşlardır. Gürcistan Kürtleri ise daha çok tiyatro, bale, satranç, sirk gösterileri gibi alanlarda ön plana çıktılar. Edebiyat alanında ise Ahmedê Mirazî, Keremê Anqosî gibi bir elin parmaklarını geçemeyecek şahsiyetler yetişti. Günümüzde özellikle Ronahî Derneği ve Zaza Kaleshov çok önemli çalışmalar yürütüyor. Gürcistan Kürtleri maalesef ekonomik olarak hep kötü şartlarda yaşadılar. Günümüzde Azerbaycan Kürtlerinde öze dönüş ve tarihlerini merak da başladı. Ermenistan Kürtlerine dönecek olursak; buradaki Kürtler devlet eli ve parlamentodaki Kürt vekilin propaganda çalışmalarıyla özellikle Şengal kıyımına engel olmadıkları için Müslüman Kürtlere karşı tavır almaya başladılar. Kendilerine Kürt değil Êzîdî, dillerine de Kurmancî değil Êzdîkî demeye başladılar. Tabii bu küçük bir kısmın tutumu fakat Ermeni devleti nüfus sayımlarında bile artık Kürt ve Êzîdî ayrımına gidiyor.

Araştırmacı ve yazar Uğur Adsız, Sovyet dönemi ve öncesine ait arşivlerde yaptığı çalışmalar sonucunda Kürt lider Simkoyê Şikak ve ailesine ait yeni fotoğraflara ve hakkında yazılmış bir kitaba ulaştı rudaw.net/turkish/cultur…

Dikim nakim nikarım ji bin bandora vê Xewna bê hempa derkevin. Gelek sipas Amed🙏🥹❤️

Xerzan (Garzan) kazası ve antik şehir kalıntısı... 1938'de ismi değiştirilerek Kurtalan yapıldı... Xerzan Nehri'ne "ava Êzdîxanê" ya da "Çemê Rıdvanê " de deniliyordu.

1890’larda yabancı bir seyyah Binboğa eteklerinde Kürt Alevi mezarlarında mezar başına bağlanmış çaputtan oyuncak bebeklere rastlamış. Bu bölgede kuşkusuz birkaç gerçek Kızılbaş Kürt köyü mevcuttur; bunlar komşuları tarafından dışlanır ve hor görülürler: Gürün’ün yaklaşık sekiz mil batısındaki Kara Kuyu buna bir örnektir; Göksu vadisindeki ve Maraş’ın yukarısındaki Toroslar’ın güney yamacındaki Kürtlerin dini inançlarında son derece sıra dışı özellikler fark ettik. Kızılbaşlar yeni mezarların üzerine ahşap haçlar diker ve ölen kişinin ruhunu kabul etmesi için çapraz çubuğuna üç bez bebek bağlarlar. Bu bebeklerden birini ele geçirdim ve Oxford’daki Pitt-Rivers Koleksiyonu’na sundum. Kaynak: MODERN AND ANCIENT ROADS IN EASTERN ASIA MINOR. By D. G. HOGARTH and J. A. R. MUNRO 1893

Tunceli'de unutulmaya yüz tutmuş masallar gün ışığına çıktı: Dersim Masalları cnnturk.com/kultur-sanat/k… via @cnnturk

Tara Mamedova Amed konserinde performansı kadar elbise tercihi ile de başarılı idi. “Ceylan Moda Tasarım” ile son zamanlarda çok iyi bir ivme ve uyum yakaladılar. Mezopotamya kültürü zenginliği ve Anadolu medeniyetleri arasında köprü tadında olmuş. Etnik kolyeler elbiseye zenginlik katmış. Elbise renkleri ışık altında daha da karekteristik olmuş. Tebrik ediyorum.

Xalid Begê Cibrî, Kirasê Ji Agir. Sibê êvarê derhêner Keremo mêvanê Ava Erez e. Yê ji me ra qal û behsa Xalid Begê Cibrî bike.

#WÊNE - Li Colemêrgê Medreseya Zeynel Begê ya 466 salî hat nûjenkirin 💢 Medreseya dîrokî bi xebatên nûjenkirinê ji wêraniyê rizgar bû

Ermenistan,salê 1970…. K’erema xwe binvîsin k’îjan gunde û k’ê nss dikin?

@Racevi3 Zor spas

@ads_ugur Jî odnoklasnikax

Sal 1937 K’oma sazbendîyê

1900’ler Maraş

@tacimsmsk @SarebanS Çok teşekkür ederim

@SarebanS @ads_ugur Kayıt çok uzun. Afê ananın, Rêşko'nun Kardeşi Şêxo nun kızı olduğunu söylü yorlar. Yanlış bilmiyorsam Reşkonun Gulizarcdiye bir bacısıda Kamalakta evli. Hulusi ile birlikte kaçağa gittiklerini Maraşta ilginç bir olay yaşadıklarını anlatıyorlar.

Kâlâ Reşko dâkênê. Kayseri-Sarız Çağşak köyünde eşkıya Reşko'nun Suriye'den atla getirdiği malları Tokat -Zile'ye götürüp sattığını anlatıyorlar. @ads_ugur

Muhammed Abduh (1849/1905) Mısırlı Al Ezher Üniversitesi mezunu Kürt bilgin ve hukukçu, Mısır Müftülüğü yapan Abduh İslâmî reform fetvaları ile biliniyor. 👇👇👇 britannica.com/biography/Muha…

Qasim Amin (1863-1908 ) Mısırlı Kürt bir alileden gelen Amin Kahire Üniversitesi kurucularından olup Modernist İslam yönelimi ile biliniyor. Mısır'in ilk feministlerindendir. "Amin, bir kadının toplumdaki statüsünü yükseltmenin ulusu büyük ölçüde iyileştireceğine inanıyordu"

Ahmed Tevfik Timur Paşa(1871–1930) Kürt bir aileden gelen Timur Mısır'in seçkin aydinlarindandir. Özellikle 1882 İngiliz hakimiyeti Mısır'da aydın Kürtlerin önünü açmıştır. Eserleri; –İslam'da Seçkin Geometriciler - Günlük Atasözleri - Peygamberin İzleri