Reza Factnameh

✍️ چرا آمار ۳۰ میلیونی پویش «جان‌فدا» عددسازی است؟ مقام‌ها و رسانه‌های جمهوری اسلامی می‌گویند بیش از ۳۰ میلیون ایرانی بالای ۱۲ سال در حمایت از جمهوری اسلامی و رهبر آن به «پویش جان‌فدا» پیوسته‌اند. بانی این کمپین، قرب بقیه‌الله سپاه پاسداران است که از روز ۸ فروردین سامانه‌های آنلاین، پیامکی و حضوری برای ثبت‌نام در این پویش راه‌اندازی کرد. دست‌کم پنج دلیل وجود دارد که ثابت می‌کند این آمار در واقع عددسازی است و اعتباری ندارد: ۱/⬇️

ادعای ثبت‌نام بیش از ۳۰ میلیون نفر در پویش «جان‌فدا» توسط جمهوری اسلامی، بزرگ‌ترین رسوایی عددسازی در تاریخ پویش‌های جهان است: ۱) عدم تاثیر تبلیغات سراسری: در روزهای ۹ و ۱۰ فروردین، پیامکی به تمام ایرانیان داخل کشور ارسال شد که طی آن هر نفر می‌توانست ظرف یک ثانیه و با ارسال عدد ۱ در پاسخ پیامک ثبت‌نام کند (پیکان سبز). هم‌زمان در شبکه‌های اجتماعی داخلی نیز طوفان تبلیغات اتفاق افتاد. در شرایط قطع اینترنت، مردم بیشترین توجه را به پیامک و شبکه‌های اجتماعی داخلی داشتند. اما نرخ رشد آمار بلافاصله پس از آن نسبت به روزهای بعد هیچ افزایشی نداشت (پیکان قرمز). پس از چنین فراخوان گسترده‌ای باید شاهد یک «جهش» (Spike) بزرگ باشیم، اما ماشین عددساز فراموش کرده بود سرعت آمار را زیاد کند. گویا مردم به زمان بیشتری نیاز داشته‌اند تا ببینند جان‌فدا هستند یا خیر! ۲) رشد کاملا خطی: در کمپین‌های واقعی، پس از همه‌گیرشدن موضوع در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، نرخ ثبت‌نام به شدت افزایش، و پس از رسیدن به نقطه‌ی اشباع ناگهان کاهش می‌یابد. این موضوع را می‌توان هم در کمپین‌های بزرگ اخیر ایران (سمت چپ بالا) و هم در سایر کشورها از جمله بزرگ‌ترین Petition های تاریخ انگلستان (سمت چپ پایین) مشاهده کرد. در جان‌فدا، ثبت‌نام به صورت کاملا خطی با شاخص باورنکردنی R^2=0.995 در طول ۱۸ روز ادامه داشته‌است. ۳) بی‌تفاوتی محض به زندگی مردم: نرخ رشد آمار تحت تأثیر وقایع مهمی مثل پایان تعطیلات سال نو (پیکان آبی) یا اعلام آتش‌بس (پیکان نارنجی) هم قرار نگرفت. این یعنی روند افزایش اعداد، هیچ ارتباطی به دنیای واقعی و رفتار مردم نداشته است.

ما هر راهی رو امتحانی کردیم برای دیدن این مقاله راستی‌آزمایی سایت فراز جواب نداد. کسی از کاربران آیا می‌تونه محتوای این مطلب رو در قالب اسکرین‌شات یا هر شکلی دیگری به اشتراک بذاره؟

@Milad_mhb1993 @Alirezakzmi @factnameh بی‌تردید اصل برصداقت پژوهش است و البته تکراری‌پذیری و ابطال‌پذیری آن. ما مثل همیشه بررسی را با این رویکرد شروع کردیم که چیزی در تایید آن پیدا کنیم، اما به اینجا رسیدیم بین ۴۵۰۰ و نرخ انتشار ویدئو در آن بازه زمانی اختلاف زیادی وجود دارد... نمی‌گوییم دروغ است، اشتباه است.

۱. اصل بر صداقت پژوهش، اولین اصل اخلاق در پژوهشه علیرضا. ۲. چه کسی به یه پیج با هویت نامعلوم‌این اعتبار رو میده که این بررسی رو انجام بده؟ و این‌رو از یه پژوهشگر بخواد؟ پژوهشگر به فکت‌نامه بدهکار نیست. ۳. من تقریبا کاری مشابه رو فقط با پیج وحید آنلاین (که مبنا بگیریم نسبتا بی‌طرفه انجام دادم) و تقریبا عدد مشابهه. ۴. این پژوهش نمی‌گه طرفداران پهلوی ۱۷ درصد هستند. میگه ۱۷ درصد شعارها در کلیپ‌های منتشر شده مردم در حال شعار برای پهلوی هستند (عمیق‌تر نگاه کنی، در بسیاری از این‌ها، یه گروهی که به دوربین نزدیکن، یهو شعارهایی در حمایت از پهلوی می‌دن و بعضا بعضی از مردم هم حتی با تعجب نگاهشون می‌کنن!). بهرحال گارد جاویدان قرار بود همین کارها رو بکنه و خب در بدو امر این‌‌ها بخاطر تسلطشون رو مدیا و سازماندهی، این دست از کلیپ‌ها رو ارسال کردند). حرف اینه که حتی این درصد هم خودش جای سواله. ۵. بجز ۱۸ و ۱۹ دی، شعار پهلوی تا حدی رادیکال بود قبلش و خیلی‌ها اجتناب می‌کردند از سر دادنش. طبیعیه که کم‌تر باشه ولی این به معنی این نیست که مثلا وقتی فرد میگه مرگ بر دیکتاتور سلطنت‌طلب نیست. اصلا هیچ ربط معناداری نیست. ۶. بزرگنمایی رسانه‌ها که مزدک آذر میگه، برای من طبیعتا بخشیش تعامدیه ولی بخشیش هم از این حیثه که سلطنت‌طلبان پاکارتر بودند و کلیپ‌هایی با شعار حمایت از پهلوی رو بیشتر برای اینا میفرستادن. ۷. باز هم میگم ۱۷ درصد عدد طرفداران پهلوی نیست. به هزار دلیل مردم کف خیابون تو ایران عمدتا سعی در سر دادن شعارهایی میدن که خنثی‌تر باشه و چالش درست نکنه. ۸. این‌پژوهش، ایرادات زیادی داره، که میشه با یه فرمت درست بهش نقد کرد. به‌ویژه در منطق نمونه‌گیری که ناشفافه. اما این فرمت نقد به پژوهش از یک موضع ایدئولوژیک و عصبانی میاد. ۹. پژوهش فقط یه چیز رو می‌گه: این استدلال دیاسپورا که همه دیدیم تو خیابون همه پهلوی رو صدا میزنن نادرسته، این باز با اینکه فقط پهلوی رو صدا زدند، متفاوته که اون درسته. متاسفانه این گزاره آخر هنوز مجال دعوا و بحثه! و عجیبه.

✍️ اعتبارسنجی یک «پژوهش» درباره بزرگنمایی شعارهای همسو با پهلوی در رسانه‌ها در روزهای اخیر، بحث درباره یک «پژوهش» بالا گرفته که موضوع آن بزرگنمایی شعارهای همسو با پهلوی در جریان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در دو رسانه بزرگ خارج از ایران، یعنی بی‌بی‌سی فارسی و ایران‌اینترنشنال است. این «پژوهش»‌ در سایت ایران آکادمیا منتشر شده و مشخص نیست آیا بازبینی علمی شده یا نه. نویسنده این مقاله مزدک آذر @Mazdak5555 است که «دانش‌آموخته کارشناسی ارشد روزنامه‌نگاری» معرفی شده است. آقای آذر مدعی است تنها ۱۷ درصد شعارهای مطرح شده در اعتراضات دی ۱۴۰۴ در حمایت از پهلوی بوده‌اند و ایران‌اینترنشنال و بی‌بی‌فارسی در بازنشر این شعارها به ترتیب ۴۰۰ و ۱۰۰ درصد بزرگ‌نمایی کرده‌اند. او می‌گوید این اعداد نتیجه بررسی ۹ هزار محتوای شبکه‌های اجتماعی، بیش از ۶ هزار ویدئو و ۴۵۰۰ ویدئوی یکتای غیرتکراری در بازه زمانی ۷ تا ۲۷ دی‌ماه ۱۴۰۴ است که با استفاده از افزونه‌های مرورگر کروم و هوش مصنوعی تحلیل شده‌اند. فکت‌نامه به دلایل منطقی به این اعداد و ارقام مشکوک است و بدون وجود پشتوانه مستند، آن را معتبر نمی‌داند. آقای آذر تاکنون به سوالات فکت‌نامه و درخواست‌های مشابه برای انتشار داده‌های این مقاله پاسخ نداده است. ۴۵۰۰ ویدئو یکتا و غیرتکراری از اعتراضات دی ۱۴۰۴ عدد بسیار بزرگ و در مقیاس تعداد ویدئوهای منتشر شده از اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ غیرمنطقی به نظر می‌رسد. کل آمار ویدئوهای منتشرشده در کانال‌های فعالی مانند «وحید آنلاین»، «مملکته» یا «اعتراض‌ مدنی بازار» بین هزار تا دو هزار ویدئو در بازه زمانی این تحقیق هستند. با توجه به رویکرد این کانال‌ها و نفوذ آن در شبکه‌های اجتماعی، بعید است ویدئوهای زیاد دیگری، آن هم در مقیاس چند هزار ویدئو در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شده‌ باشند و در این کانال‌ها اثری از آنها نباشد. ایرادهای روش‌شناختی این «پژوهش»، محدود به این مورد نیست. حتی اگر فرض کنیم این ۴۵۰۰ ویدئوی غیرتکراری وجود داشته باشند،‌ باز هم ابهام‌های دیگری، مثل سازوکار وزن‌دهی شعارها و نحوه دسته‌بندی آنها وجود دارند که اعتبار این «پژوهش» را زیر سوال می‌برند. ابهام‌های زیاد دیگری نیز درباره روش تحقیق و تحلیل در «پژوهش» وجود دارند که جسته و گریخته در شبکه‌های اجتماعی مطرح شده‌اند. بررسی همه این موارد بدون دسترسی به داده‌ها ممکن نیست، اما فکت‌نامه آماده است در صورت انتشار داده‌های باز این «پژوهش»، آن را به دقت اعتبارسنجی کند. جزئیات بیشتر در سایت فکت‌نامه:👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

@Milad_mhb1993 @MHR1605186144 @Alirezakzmi @factnameh خب آقا میلاد، این بحث‌ها تحلیلی است که جای خود داره. مساله ما با مقاله آقای آذر پیش از تحلیل است. اول داده، بعد تحلیل. الان اگه من یه مقاله مشابه بنویسم بگم ۶۹۰۰ ویدئو غیرتکراری، ۲۷درصد یا اصلا ۱۱ درصد شعارها فلان بود شما قبول می‌کنی؟ نمی‌پرسی چجوری شمردی؟ نمی‌خوای مطمئن بشی؟

@MHR1605186144 @Alirezakzmi @RZMoradi @factnameh اره دیگه. خیلی ساده.

عکس سمت راست قدیمی (دستکم ۱۹ سال پیش) و احتمالا مربوط به سوریه و عکس سمت چپ ساخته‌ی هوش مصنوعی (به نوشته‌ها دقت کنید) است.

@Alirezakzmi @factnameh ۲- واما تطبیق ویدئوها برای فیلتر تکراری‌ها، تا اونجایی که من می‌دونم حتی در مقیاس چندصد ویدئو کار پیچیده‌ای است. حداقل من بلد نیستم. یه بار دیگه هم عرض می‌کنم، نقش اون عددهای ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ فقط اینه که مقیاس بدن. وگرنه فقدان منبع داده در پژوهش آقای آذر، برای فکت‌چک کافی است.

@Alirezakzmi @factnameh ۱- ببخشید من نبودم تاخیر افتاد. ببینید جان کلام همان مورد اول است که شما گفتید؟ ۴۵۰۰ ویدئو از کجا آمده؟ برای محکم‌تر شدن سوال به آمار ویدئوهای وحیدآنلاین یا اعتراضات مدنی بازار، با اون جامعیت، اشاره کردیم و پرسیدیم وقتی این کانال‌ها زیر ۲هزار ویدئو دارند، ۴۵۰۰ از کجا امده؟

@Alirezakzmi @factnameh x.com/RZMoradi/statu…

@RZMoradi @factnameh x.com/Alirezakzmi/st…

@Alirezakzmi @factnameh آقای مزدک آذر اما می‌گه ۴۵۰۰ تا ویدئوی یکتا بررسی کرده. عرض بنده این است که ۴۵۰۰ در مقیاس کانال‌های سوپرفعال، عدد بسیار بزرگ و غیرمنطقی به نظر می‌رسه. برای این عدد حتما باید داده ارائه بشه. اگر نمونه کوچک چندصدتایی بود می‌شد حساسیت کمتر باشه، ولی برای ۴۵۰۰ باید داده ارائه بشه.

@Alirezakzmi @factnameh استاد درصد بسیار بالایی مشترک است. به تعدادی قطعا ربطی به اعتراضات نداره، مربوط به اخبار دیگه است. نکته این است که کانال‌هایی که معروفند به پوشش قریب به اتفاق محتواهای خبری مربوط به اعتراضات آمار انتشار ویدئوهاشون بین نهصد و خرده‌ای تا نزدیک ۲ هزار تا ویدئو بوده /ادامه

@Milad_mhb1993 @Alirezakzmi @factnameh اصلا کار ساده‌ای نیست. هم از نظر فنی پیچیده و زمان‌بر است، هم از نظر محتوایی، مثلا اینکه شما چجوری به شعارها وزن بدی، متغیرهای مهم رو در نظر بگیری و کلی پیچیدگی دیگر... فکر می‌کنم مشکل تحقیق آقای مزدک آذر هم همین ساده‌انگاری و درک نکردن همین پیچیدگی‌ها بوده.

@RZMoradi @Alirezakzmi @factnameh یه کار ساده کن. فقط و فقط وحید آنلاین رو مبنا بذار، و خودت بررسی کن و بگو چنددرصد همون ۱۰۰۰ تا شعار حول پهلوی بود. اینکارو بکنید. ساده‌تر از این نمیشه.

@Alirezakzmi @factnameh دیتا توی مقاله هست. لینک فایل CSV هم هست. سه تا کانال خیلی فعال رو نمونه گرفتیم. لینک پست‌ها به تفکیک اینکه ویدئو دارن، چند تا ویدئو دارن و اینها هست. بعیده ویدئهای زیاد دیگه‌ای باشه توی این کانال‌ها نباشن. نکته اینکه ریت تعداد ویدئو بین نهصد و خرده‌ای تا نزدیک ۲ هزار تا است.

فکت نامه شما خودت در انتشار نتایج بررسیت داری نا دقیق عمل میکنی. بین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ ویدئو در کانالهای مذکور منتشر شده؟ اگر ویدئو هارو شمردید که این عدد قابل شمارش هست، دیگه این بازه ۱۰۰۰ تایی توی ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ برای چیه؟ اگرم نشمردید چرا عدد میدید؟ تخمین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ برای کل کانالهاست یا هرکدوم از اونها. روش شمارش شما چه بوده؟

۳- ما در مقاله گفته‌ایم مقیاس تعداد ویدئو در این بازه زمانی در حد هزار تا ۲هزار ویدئو است. برای این کار نه از هوش مصنوعی استفاده کردیم نه از افزونه. اطلاعات کانال‌ها را استخراج کرده‌ایم، فایل CSV درست کرده‌ایم و لینک دانلود آن را توی مقاله گذاشته‌ایم.

۲- وقتی قرار نیست مشخصات و آدرس این ویدئوها منتشر شود، چه فرقی می‌کند؟  بجای BBC و اینترنشنال بگو VOA. به جای پهلوی بگو ج.ا یا هر چیز دیگر. واقعیت فرقی نمی‌کند. ۴۵۰۰ ویدئوی غیرتکراری عدد خیلی و عجیبی است. تا وقتی که لیستی از این ویدئوها ارائه نشود این عدد اعتباری ندارد.

۱- شبه‌علم یعنی استفاده از رنگ و لعاب علم برای منکوب کردن مخاطب. پژوهش آقای مزدک آذر هم همین است. عدد و نمودار دارد، اما داده ندارد. بحث جریان سیاسی نیست. عین همین مقاله را می‌توان با اسم‌ها و عددهای دیگری تولید کرد. بجای ۴۵۰۰ گفت ۸۷۰۰ «ویدئوی غیرتکراری»، بجای ۱۷٪ گفت ۱۸/۳ درصد.

از تعیین نژاد مرغ، دستور ویژه برای برند لوازم خانگی، گوشی موبایل و.... تا تحلیل موسیقی کلاسیک و توصیه به اجرای باخ و شوپن با کوک ایرانی! #خامنه‌ای

🔹 خسارت قطع اینترنت روزی چقدر است؟ افشین کلاهی، رئیس کمیسیون دانش‌بنیان اتاق بازرگانی ایران می‌گوید: خسارت روزانه قطع اینترنت برای اقتصاد ایران، به صورت مستقیم ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار و با احتساب خسارت‌های غیرمستقیم، روزانه ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار است و از این جهت خسارت قطع اینترنت که دولت ایران مسئول آن است، از خسارت آسیب نگ به زیرساخت‌هایی مانند پل B1 کرج یا نیروگاه‌های تولید برق، بیشتر است. بررسی فکت‌ها و شواهد و قرائن نشان می‌دهد آنچه گفته شده، تقریبا درست است. طبق گفته‌های وزیر ارتباطات، زیان روزانه قطع اینترنت برای اقتصاد دیجیتال روزی ۵ هزار میلیارد تومان است که با احتساب متوسط نرخ دلار مبادله‌ای معادل حدود ۳۸ میلیون دلار می‌شود. محاسبات فکت‌نامه بر اساس سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی نیز نشان می‌دهد ارزش افزوده بخش دیجیتال اقتصاد ایران که تحت تاثیر اختلال و قطع اینترنت قرار می‌گیرد، روزانه حدود ۴۰ میلیون دلار است. با اطلاعات موجود، برآورد و محاسبه دقیق خسارت غیرمستقیم قطع اینترنت به کسب‌وکارهای دیگر ممکن نیست، اما گزارش رسانه‌ها از داخل ایران نشان می‌دهد بسیاری از کسب‌وکارها به طور غیرمستقیم از قطع اینترنت زیان دیده‌اند. ابعاد این خسارت آنقدر بزرگ به نظر می‌رسد که بتوان میزان خسارت غیرمستقیم قطع اینترنت را در حد و اندازه خسارت مستقیم آن ارزیابی کرد. جزئیات بیشتر در سایت فکت‌نامه:👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

❌ ادعای شاخ‌دار محمد مرندی درباره دسترسی به اینترنت در ایران ❌ False claim by Mohammad Marandi about internet access in Iran محمد مرندی @s_m_marandi می‌گوید: ایرانی‌ها به اینترنت دسترسی دارند، اما فقط برای سایت‌ها و برنامه‌های داخلی. با توجه به تکرار این ادعای نادرست در اکانت‌های انگلیسی‌زبان مبلغ حکومت، احتمالا بخشی از کارزار دروغ‌پراکنی برای تحت‌الشاع قرار دادن گزارش رسانه‌های بین‌المللی درباره قطع اینترنت در ایران است. طبق تعریف، اینترنت «یک سیستم اطلاعاتی جهانی» متشکل از شبکه‌های به‌هم‌پیوسته است که ارتباط و تبادل اطلاعات را در سراسر جهان ممکن می‌کند، اما آنچه در ایران در دسترس مردم قرار دارد، یک شبکه‌ بسیار محدود داخلی است که حتی خدمات پایه آن به درستی کار نمی‌کند. در حال حاضر مردم ایران امکان استفاده از پایه‌ای‌ترین خدمات قابل تصور اینترنت را ندارند؛ از جست‌وجوی Google و Wikipedia گرفته تا ایمیل و خدمات پایه ابری و زیرساخت‌های اداری مثل Gmail ،Google Drive و Microsoft. مقام‌های حکومت ایران امکان دسترسی مردم به ابزارهای هوش مصنوعی و مدل‌های زبانی مثل ChatGPT ،Gemini و Claude را قطع کرده‌اند. توسعه‌دهندگان نرم‌افزار و زیرساخت امکان استفاده از Github را ندارند. دسترسی به شبکه‌های حرفه‌ای و کاریابی مثل Linkedin برای مردم قطع شده استفاده از پلتفرم‌های عادی مثل Youtube ،Spotify و Castbox حتی با استفاده از VPN برای مردم ایران ممکن نیست. خدمات متعارف مکان‌یابی، مثل Google Maps برای مردم ایران بسته است و حتی نقشه‌های بومی مثل بلد و نشان هم به دلیل اختلال در GPS درست کار نمی‌کنند. به همین نیست دسترسی به پیام‌رسان‌ها مثل Instagram ،Telegram ،WhatsApp و TikTok در ایران غیرممکن شده است. وزیر ارتباطات در جریان آخرین قطعی اینترنت گفته بود قطع اینترنت معیشت ۱۰ میلیون ایرانی را به خطر می‌اندازد و روزانه ۵ هزار میلیارد تومان به اقتصاد خسارت می‌زند. مقام‌های حکومت ایران، از جمله سخنگوی دولت به صراحت اعلام کرده‌اند در حال حاضر به جز گروه معدودی از مبلغان حکومت ارتباط بقیه مردم ایران با اینترنت قطع شده است. حکومت همچنین تلاش کرده ارتباطات محدودی که از طریق استارلینک برقرار شده را شناسایی و سرکوب کند. Mohammad Marandi, along with other pro-government voices on social media, has repeatedly claimed that “Iranians still have internet access, but only to domestic platforms.” This appears to be part of a broader effort to obscure reality on the ground. In practice, people in Iran currently lack access to even the most basic internet services. They cannot use email or access search platforms like Google Search or Wikipedia. AI tools like ChatGPT and Google Gemini are also inaccessible, as are services such as Google Drive and Microsoft platforms. Major platforms, including GitHub, LinkedIn, Instagram, Telegram, WhatsApp, TikTok, YouTube, Spotify, Castbox, and even Google Maps, are inaccessible. Online businesses have been severely disrupted. Nearly everything is blocked, with access limited to a domestic network that does not function properly. Iranian officials themselves have acknowledged that the internet shutdown has caused significant economic damage and negatively affected people’s livelihoods. 👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

@mersen علاوه بر این مسئله اصلی خبر الجزیره این نیست که آیا سایت‌های داخلی بالا هستند یا نه! اون خبر درباره اینه که مردم از اینترنت جهانی قطع شدند و امکان ارتباط آزاد با بیرون نیست. انگار بگی آب قطعه و یکی در جواب بگه فاضلاب اما وصله!