Velihan Erdoğan

Necran'ın kuzeyinde yer alan Hima çöl bölgesinde bulunan ilk Süryanice epigrafik yazı 👀 Beklenen bir durum olarak en sonki yazımda da belirttiğim gibi en azından Geç Antik Çağ'ın belirli sınırlar çizebileceğimiz Yakındoğusu'nda, liturjik lingua franca (ortak dini dil) olarak Süryanice'nin varlığı yadsınamaz bir gerçektir.

Mekke, Yesrib (Medine) ve daha geniş Hicāz bölgesindeki Süryanilerin varlığı, net bir şekilde kanıtlanmamıştır.

🧵bi-lisānin ʿarabiyyin mubīn: RES 3170 (CIH 539) YAZITI BAĞLAMINDA KUR'ÂN'IN DİLSEL OTORİTESİNİ ANLAMAK Bu kısa yazıda, RES 3170 (CIH 539) yazıtının öneminden ve Kur'ân'ın dilsel otoritesini anlamak için yazıtın içeriği bağlamında, teolojik ve filolojik bir analiz uygulanacaktır. Bu yazı kapsamında incelenecek olan yazıtın, tek bir veri içermesi ve dolaylı olarak spesifik olmasıyla birlikte geniş ve bütüncül bir analiz iddiası yoktur. Ancak yazıtın pozisyonu gereği bizlere önemli fikirler verebileceğini düşüyorum. RES 3170 (CIH 539), Güney Arabistan'da bulunan ve yaklaşık olarak Geç Saba Dönemi'ne (MS 4-6.) yüzyıllarına tarihlenen teolojik açıdan önemli bir yazıttır. Bu dönem, yavaş yavaş Yahudilik etkisiyle Güney Arabistan'ın monoteistleşmeye başladığı bir süreçti. İşte bu bağlamda; RES 3170 (CIH 539) yazıtı, bir tür dua ve istiğfar yazıtı olması bakımından teolojik ve dilsel açıdan da oldukça önemlidir. Yazıtın transliterasyonu DASI'den alınmıştır: 1   [... ...]' (ykf)rn ḥ(b)-hmw w-yqbln qr(b)[n]-(hm)[w ... ...] 2   [... ...]' wb-'lmn b'dn w-qrbn w-s²ym ʿl[... ...] 3   [... ...]n w-bs²rn w-bn s²rk l-mrʾm b-bʾs¹m[ ... ...] 4   [... ...] w-mrḍym l-s¹m Rḥmnn *ḏ*-Klʿn |[... ...] 5   [... ...]Rḥmnn rḍwʾ mrʾ-hmw ʾmlkn |[... ...] 6   [... ...]w-ʿws¹m w-ḍllm w-mḥlm w-tm[... ...] 1 [... ...] (O) günahlarını bağışlasın ve adaklarını (sunularını) kabul etsin [... ...] 2 [... ...] hem uzak (öteki) hem de şimdiki dünyada ve [... ...]'nın koruyucusu/hamisi [... ...] 3 [... ...] ve insanoğlu ve bir rabbe/efendiye kötülükle (?) yapılan anlaşma/ortaklık [... ...] 4 [... ...] ve Klʿn'li (?) Rahman'ın adıyla rıza/hoşnutluk [... ...] 5 [... ...] Rahman, efendileri olan kralların lütfu/iyi niyeti [... ...] 6 [... ...] ve veba, hastalık, kuraklık ve [... ...] Her ne kadar yazıt, parçalandığı için zor okunsa ve de bağlamsallaştırılsa da kavramsal olarak içsel bir filolojik analiz ile incelenebilmektedir. İçerik olarak kriz ortamı görülmektedir. Toplumda var olan ağır veba, hastalık ve kuraklık felaketlerinin; kendi kötülükleriyle nedeniyle teolojik bir günaha yani şirke (s²rk) bağlarlar. Günahlarının affedilmesi için tek tanrı olan Rahman'a (Rḥmnn) yakarırlar ve O'na, bir adak/kurban sunarlar. Rahman'ı, hem bu dünyanın hem de uzak (öteki) dünyanın hâmisi olarak görürler. Bu yazıtı, Qur'ānic Studies için önemli yapan şey ise Pre-İslamic dönemde de şirkin (s²rk) Kur'ân'da kullanıldığı gibi benzer teolojik eşdeğerliğiyle kullanılmış olmasıdır. Sadece teolojik değil, aynı zamanda dilsel açıdan Kur'ân'ın din dilinin ve terimlerinin çarpıcı şekilde Eski Güney Arapçasına olan benzerliği dikkat çekicidir. Birkaç Kur'ân terimi ile RES 3170 (CIH 539) yazıtındaki terimler ile karşılaştıracak olursak bu benzerliği görebiliriz: ykfrn: Kur'an'daki "kefaret/tekfir" (günahları örtmek/bağışlamak) mrḍym / rḍw: Kur'an'da yer alan "Rıza, Radıyallah, Merziyye" (Hoşnutluk) kavramı. Kur'ân'ın; bu fundamental bağlamda, köklü ve yerelleşmiş lingua franca'yı (ortak dil) kullanması Kur'ân'ın, elitist bir ortamdan uzaklığına işaret eden spesifik örneklerden bir tanesidir. Örneğin bazı ayetlerde bu durumdan bahsedilir: Q 16:103, Q 41:44, Q 26:198, Q 26:199. Bu ayetlerden de görüldüğü üzere Mekkeli müşriklerin, Hz. Muhammed'e (sav) yönelttiği asılsız iddialara karşı Kur'ân'da, dilin acem/yabancı (aʿjam) olmadığı aksine Kur'ân'ın "bi-lisānin ʿarabiyyin mubīnin" olduğu vurgulanarak hem Peygamber'e (sav) karşı yöneltilen bu iddialar bertaraf edilir ve korunur hem de teolojik dilsel bir otorite kurulur. Bilindiği gibi Geç Antik Çağ'da; Yahudi-Hristiyan lingua francası (ortak din dili), İbranice ve yaygın olarak Aramice'nin bir lehçesi olan Süryanice idi. Özellikle de MS 7.yy'da, Klasik Süryanice çok yaygındı. Bu dil, hem o dönemki elitist dini yazın hayatının hem de liturjik olarak manastırlarda işlev görmekteydi. Qur'ānic Milieu'da (Kur'ân'ın Ortamı) bağlamında tarihsel olarak Hicâz'da, Klasik Süryanice'nin ne kadar yaygın olduğunu bilmiyoruz. Ancak bazı spesifik İslami rivayetlerden hareketle en azından din dili olduğunu ve bazı haniflerin (ḥanīf) ve din bilginlerinin kullandığını söylememiz pek de yanlış olmaz. Mekkeli müşriklerin, asılsız iddiasını tarihsel olarak bu çerçeveye oturtmak mümkündür. Daha da ilginç olanı, Qur'ānic Studies alanında artık beyliksöz olan Kur'ân'ın, bu Yahudi-Hristiyan geleneklerine olan mükemmel farkındalığı ve hakimiyetidir. Ancak son zamanlarda akademinin gidişatı, revizyonist ve Kur'ân'ı Hicâzilikten uzaklaştıran tezlere ağır darbe vurmaktadır. Kur'ân'ın; yerelleşmiş köklü bir dili kullanması ve Yahudi-Hristiyan geleneklerine olan hakimiyeti, göze çarpan başka en önemli durumdur. Geç Antik Çağ bağlamında, Kur'ân'ın, teolojik ve dilsel otoritesini ve bi-lisānin ʿarabiyyin mubīn'i böyle anlamak mümkündür. RES 3170 (CIH 539) yazıtını, bu bağlamda önemli olduğunu düşünüyorum. Yazı boyunca da bahsedildiği gibi Kur'ân ile ilgili yazıtın karşılaştırılması ve sonuçları, her ne kadar tek bir epigrafik delile indirgenmeye çalışılıyor gibi görünse de Qur'ānic Studies alanı için aslında pek de önemsenmeyen köklü Arabistan bağlamı için akademi dünyasının gündeminde olması gerektiğini düşünmekteyim.

Suudi Arabistan'da bulunan 1400 yıllık yazıtlarda, Hz. Muhammed'in vahiy katiplerinden Zeyd bin Sabit'e ait cümle: -Allah'ım, Zeyd bin Sabit'i bağışla. Bu yazıyı okuyanı da bağışla. Zeyd bin Sabit'ten dua almakta nasipmiş.

App yayınladık 0 download

هل تصدقون أن ثلث القرآن منقوش في جبال نجران؟!