Pınar Karabulut retweetledi
En Sevdiğim Bilge: Pisagor (1/2)
Olimpiyat Meydanından Yaşamın Ağına Bir Anlatı
İnsanlık tarihi bazen tek bir cümlede saklı büyük sezgiler üretmiştir. MÖ 6. yüzyılda Pisagor’un yaptığı kısa bir benzetme, bugün hâlâ insanın kendisini ve yaşamı anlama çabasına ışık tutuyor. Anlatıda Pisagor, Olimpiyat Oyunları’na gelen insanları üç gruba ayırır: Bir kısmı para kazanmak için oradadır. Bir kısmı şöhret ve zafer peşindedir. Küçük bir grup ise yalnızca gözlemlemek, anlamak ve olup bitenin düzenini kavramak ister. Pisagor’a göre gerçek filozof işte bu üçüncü kişidir. (Pisagor, philo-sophia sözcüğünü ilk kullanandır)
İlk bakışta bu yalnızca bir ahlak ya da bilgelik anlatısı gibi görünebilir. Oysa daha dikkatli bakıldığında, burada insan zihninin yaşamla kurduğu ilişkinin çok derin bir çözümlemesi vardır. Pisagor’un o olimpiyat alanında işaret ettiği şey, bugün bağlantısallık biliminin temel önermesiyle şaşırtıcı ölçüde örtüşmektedir: Yaşamın yapı taşı atom değil, enformasyondur; varlık, ilişkiler ağı içinde anlam kazanır.
Bugün nörobilim bize şunu söylüyor: Beyin, yaklaşık 86 milyar nöronun birbirleriyle kurduğu dinamik ilişkiler ağıdır. Düşünce tek bir hücrede bulunmaz. Bilinç bile tek bir merkezden doğmaz. Zihin dediğimiz şey, bağlantıların ortaya çıkardığı yaşantısal bir süreçtir. Aslında bu durum yalnızca beyin için değil, yaşamın bütünü için geçerlidir. İnsan dediğimiz varlık da, kendi başına duran izole bir organizma değil; ilişkilerinin, deneyimlerinin, kültürünün ve çevresiyle kurduğu bağların toplamıdır.
Tam da bu nedenle bağlantısallık bilimi, klasik bilim anlayışının önemli bir dönüşümünü temsil eder. Newtoncu çağın temel metaforu “parça” idi. Evren, birbirinden ayrılmış nesnelerin toplamı gibi görülüyordu. Oysa bugün kuantum fiziğinden nörobilime, epigenetikten karmaşık sistemler teorisine kadar birçok alan bize başka bir gerçekliği göstermektedir: Asıl belirleyici olan parçalar değil, parçalar arasındaki ilişkidir.
Bir nöronu anlamak için sinapslarını bilmek gerekir. Bir toplumu anlamak için yalnızca bireylere bakmak yetmez; güven ağlarını, bilgi dolaşımını, ortak anlam üretim mekanizmalarını görmek gerekir. Bir galaksiyi anlamak için yalnızca yıldızların konumunu değil, aralarındaki çekim ağını çözmek gerekir. Çünkü evrenin derin mantığı bağlantısaldır.
Bugün kozmoloji bize Samanyolu’nun bile daha büyük bir ağın düğümü olduğunu söylüyor. Galaksimiz, Laniakea adı verilen dev süperkümenin içinde yer alıyor. Yani kozmik ölçekte bile hiçbir şey yalnız değildir. İlginç olan şudur: Beyindeki sinaptik ağların görsel organizasyonu ile evrendeki galaktik filamentlerin yapısı arasında şaşırtıcı benzerlikler bulunuyor. Bu yalnızca estetik bir benzerlik değildir; bağlantısallığın evrensel bir organizasyon ilkesi olduğuna işaret eder.
Bağlantısallık bilimi tam da burada yeni bir yaşam anlayışı önerir. Eğer her şey ilişkiler ağı içinde var oluyorsa, insanın etik sorumluluğu da yalnızca kendisine karşı değildir. İnsan, doğayla, diğer canlılarla, toplumla ve gelecekle kurduğu ilişkilerin niteliği kadar insandır.
İşte Yaşamdaşlık Kültürü bu noktada devreye girer.
Yaşamdaşlık, yalnızca birlikte yaşamak değildir. Birlikte anlam üretmektir. Aynı ağın içinde olduğumuzu fark ederek yaşama biçimidir. İnsan merkezci bir üstünlük anlayışından, ilişki merkezli bir varoluş anlayışına geçiştir.
Modern çağın büyük krizi tam da burada ortaya çıkıyor. Çünkü çağımızın kültürü büyük ölçüde rekabet, hız, görünürlük ve tüketim ekseninde şekilleniyor. İnsan artık çoğu zaman yaşamı deneyimlemek yerine sergiliyor; bilgiyi anlamak yerine dolaşıma sokuyor; ilişki kurmak yerine bağlantı simülasyonları üretiyor. Sosyal medya çağında insanın “görünürlüğü” arttı; fakat anlam ilişkileri aynı ölçüde derinleşmedi. Çok bağlantılıyız ama çoğu zaman ilişkisiziz.
Bu yüzden çağımızın temel sorunu bilgi eksikliği değildir. Bağlantı eksikliğidir. İnsan doğadan koptu. Bilgi vicdandan koptu. Bilim yaşamın anlamından koptu.
Devam👇
#Penceremdenİstanbul
Türkçe
