karan J@Karan16J
కాళేశ్వరం కథ: ప్రతి తెలంగాణవాడూ తెలుసుకోవాల్సిన కథ! మన ప్రాజెక్ట్, మన కోసం, మన కాళేశ్వరం!
1/14: ఒక చారిత్రక సత్యం - తెలంగాణకు జరిగిన అన్యాయం!మన తెలంగాణ జలదృశ్యానికి దిక్సూచి ఆర్. విద్యాసాగర్ రావు గారు. ఉమ్మడి పాలనలో మనకు జరిగిన అన్యాయాన్ని ఆయన ఎప్పుడూ ఎత్తిచూపేవారు. మీకు తెలుసా? 1963లో శ్రీరాంసాగర్ (SRSP) శంకుస్థాపన జరిగితే, ఆ తర్వాత 2014 వరకు (దాదాపు 50 ఏళ్లు) తెలంగాణలో గోదావరి నది పైన ఒక్కటంటే ఒక్క మేజర్ బ్యారేజ్ లేదా ప్రాజెక్ట్ కూడా కట్టలేదు! నది మనది.. కానీ నీళ్లన్నీ కిందకు కొట్టుకుపోతుంటే చూస్తూ కూర్చోవాల్సి వచ్చింది. ఈ చారిత్రక అన్యాయాన్ని సవరించడానికే కాళేశ్వరం పుట్టింది.
2/14: SRSP (శ్రీరాంసాగర్) ఎండిపోయిన చరిత్ర తెలుసా?"ఎగువన ఉన్న శ్రీరాంసాగర్ (SRSP) ఉండగా కింద మేడిగడ్డ దాకా ఎందుకు వెళ్లాలి?" అని చాలామంది అడుగుతుంటారు.
నిజం ఏంటంటే: ఎగువన మహారాష్ట్ర వందల కొద్దీ బాబ్లీ లాంటి చెక్ డ్యామ్లు కట్టేయడం వల్ల SRSP కి రానురాను నీళ్లు రావడం ఆగిపోయాయి. గత 40 ఏళ్ల చరిత్ర చూస్తే.. దాదాపు 15 నుండి 20 సార్లు SRSP పూర్తిగా ఎండిపోయింది లేదా డెడ్ స్టోరేజ్ (వాడుకోలేని స్థితి) కి చేరింది. ఎగువ గోదావరిని మాత్రమే నమ్ముకుంటే తెలంగాణకు ఎండకాలమే మిగులుతుంది!
3/14: తుమ్మిడిహట్టి ఎందుకు వద్దు? బొగ్గు గనుల ముప్పు ఏంటి?ఆదిలాబాద్ తుమ్మిడిహట్టి దగ్గర కేవలం 130-140 TMCల నీరే దొరుకుతుంది. పైగా అక్కడ పెద్ద డ్యామ్ కడితే మహారాష్ట్రలో వేల ఎకరాలు మునిగిపోతాయి. పోనీ మరికొంత కిందకు వచ్చి ఇచ్చంపల్లి దగ్గర పెద్ద డ్యామ్ కడదామా అంటే.. అక్కడ సింగరేణి బొగ్గు గనులు (Coal Mines) ఉన్నాయి.అక్కడ పెద్ద రిజర్వాయర్ కట్టి నీటిని నిల్వ చేస్తే, ఆ నీటి ఒత్తిడికి భూగర్భంలో ఉండే బొగ్గు గనుల్లోకి నీరు చేరి మైన్స్ అన్నీ మునిగిపోతాయి. దేశానికే వెలుతురు ఇచ్చే సింగరేణి మూతపడుతుంది.
4/14: మిడ్ మానేరుకు నేరుగా ఎందుకు తీసుకెళ్లలేదు?మేడిగడ్డ నుండి నీటిని నేరుగా ఎత్తులో ఉన్న మిడ్ మానేరుకు ఎందుకు పంపలేదు? దీని వెనుక రెండు ప్రధాన కారణాలు ఉన్నాయి:
సింగరేణి ఓపెన్ కాస్ట్ గనులు: ఒకవేళ మేడిగడ్డ నుండి నేరుగా మిడ్ మానేరు వైపు భారీ కాలువలు గానీ, ప్రెజర్ పైప్లైన్లు గానీ వేస్తే.. అవి భూగర్భ బొగ్గు గనుల మీదుగా లేదా వాటికి అత్యంత సమీపం నుండి వెళ్లాల్సి వస్తుంది. ఆ నీటి లీకేజీలు లేదా ఒత్తిడి వల్ల మైనింగ్ వ్యవస్థ దెబ్బతింటుంది.
ఎత్తు (Gravity) సమస్య: మేడిగడ్డ సముద్ర మట్టానికి 100 మీటర్లలో ఉంటే, మిడ్ మానేరు 318 మీటర్లలో ఉంది. అంటే ఏకంగా 218 మీటర్ల (దాదాపు 70 అంతస్తుల బిల్డింగ్) ఎత్తు! అంత ఎత్తుకు నీటిని ఒకేసారి తోడటం ప్రపంచంలో ఏ మోటార్ వల్లా కాదు. ఒకవేళ అంత పెద్ద పైప్లైన్ పెట్టినా, ఆ నీటి ఒత్తిడికి పైపులు పేలిపోతాయి. అందుకే మెట్లు (Steps) కట్టాల్సి వచ్చింది.
5/14: మూడు మెట్లు - మేడిగడ్డ ➔ అన్నారం ➔ సుందిళ్లనీటిని సులభంగా, సురక్షితంగా ఎక్కించడానికి నదిలోనే మూడు మెట్లు లాంటి బ్యారేజీలు కట్టారు:
మొదటి మెట్టు: మేడిగడ్డ (కన్నెపల్లి పంప్హౌస్ ద్వారా 93 మీటర్లు పైకి లేపి అన్నారం వెనక జలాల్లోకి పోస్తారు).
రెండో మెట్టు: అన్నారం (ఇక్కడి నుండి పంపుల ద్వారా సుందిళ్ల వెనక జలాల్లోకి తోడతారు).
మూడో మెట్టు: సుందిళ్ల (ఇక్కడి నుండి తోడి ఎల్లంపల్లి ప్రాజెక్ట్ లోకి పంపుతారు). ఇలా మెట్లు ఎక్కిస్తూ సింగరేణి గనులకు ముప్పు లేకుండా నీటిని పైకి తెచ్చారు.
6/14: మేడిగడ్డ బ్యారేజ్ ఎందుకు కట్టారు? కన్నెపల్లి రహస్యం ఏంటి?కన్నెపల్లి పంప్హౌస్ మోటార్లు నడవాలంటే నీరు ఒక నిర్దిష్టమైన మట్టానికి (Water Level) రావాలి. నదిలో ఎప్పుడూ నీరు నిల్వ ఉండి, పంపులకు నిరంతరం ఇన్-టేక్ (నీటి లభ్యత) అందడం కోసమే మేడిగడ్డ బ్యారేజ్ కట్టారు. బ్యారేజ్ గేట్లు మూస్తే నీరు వెనక్కి తన్ని, కన్నెపల్లి పంపుల దగ్గర నీటి మట్టం 93.5 మీటర్ల కన్నా పైకి లేస్తుంది. అప్పుడు మోటార్లు చాలా సులభంగా నీటిని తోడగలవు.
7/14: మేడిగడ్డ బ్యారేజ్ లేకపోయినా కన్నెపల్లి వాడొచ్చా? (Myth Buster)"ఇప్పుడు మేడిగడ్డ బ్యారేజ్ పిల్లర్లు కుంగాయి కదా, మరి కన్నెపల్లి మోటార్లు పనికిరావు కదా?" అనేది ప్రస్తుత రాజకీయంలో పెద్ద అపోహ!
నిజం ఏంటంటే: వర్షాకాలంలో గోదావరి, ప్రాణహిత నదుల్లో భారీగా వరద వచ్చినప్పుడు (కనీసం 1 లక్ష క్యూసెక్కుల ప్రవాహం ఉన్నప్పుడు), మేడిగడ్డ బ్యారేజ్ గేట్లు పూర్తిగా ఎత్తేసినా సరే, సహజ ప్రవాహం వల్లే నదిలో నీటి మట్టం 95 నుండి 97 మీటర్ల ఎత్తుకు చేరుతుంది.
కన్నెపల్లి పంప్హౌస్ మోటార్ల కనీస అవసరం 93.5 మీటర్లు మాత్రమే. అంటే వరద ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు బ్యారేజీతో పని లేకుండానే, నేరుగా నది ప్రవాహం నుండే కన్నెపల్లి పంపుల ద్వారా రోజూ 2 నుండి 3 TMCల నీటిని లిఫ్ట్ చేయవచ్చు!
8/14: కింద నుండి నీరు పోస్తున్నాం.. మరి పైన వర్షాలు పడి నీళ్లు వస్తే ఈ ప్రాజెక్ట్ వేస్ట్ కాదా? ఇక్కడే ఉంది అసలైన జల వ్యూహం! "పైన SRSP లో పుష్కలంగా నీళ్లు ఉన్నప్పుడు కూడా కింద నుండి కరెంటు ఖర్చు పెట్టి తోడటం వేస్ట్ కదా?" అని కొందరు అడుగుతారు.
జవాబు: పైన వర్షాలు పడి SRSP, కాడెం నిండితే.. అప్పుడు మేడిగడ్డ మోటార్లు అస్సలు ఆన్ చేయరు! ఎగువ నుండి వచ్చే సహజ ప్రవాహంతోనే మిడ్ మానేరు, లోయర్ మానేరు నింపుకుంటారు.
కానీ, పైన వర్షాలు లేక SRSP ఎండిపోయినప్పుడు (గత చరిత్రలో జరిగినట్టు).. అప్పుడు ఈ ప్రాజెక్ట్ బ్యాకప్ లా పనిచేస్తుంది. కింద మేడిగడ్డకు వచ్చే ప్రాణహిత వరద నీటిని రివర్స్ పంపింగ్ చేసి ఎండిపోయిన పాత ప్రాజెక్టులను నింపుతారు. అంటే ఇది ఎగువ, దిగువ వనరులను బ్యాలెన్స్ చేసే అద్భుతమైన ఇన్సూరెన్స్ ప్లాన్!
9/14: కింద నుండి నీరు ఎత్తిన వెంటనే, పైన అనుకోకుండా వరద వస్తే నీరంతా వృథా కాదా? ఇది అసలు వృథా కాదు, ఒక అద్భుతమైన రక్షణ కవచం! మన తెలంగాణ చరిత్ర చూస్తే.. వర్షాలు ఎప్పుడు పడతాయో, అసలు వరద వస్తుందో లేదో ఎవరికీ తెలియదు. సకాలంలో వర్షాలు రాక, నాట్లు వేసే సమయానికి నీరు లేక దశాబ్దాలుగా మన రైతులు ఆత్మహత్యలు చేసుకున్నారు.
కింద నుండి నీటిని ముందే తోడి రిజర్వాయర్లలో పోయడం అనేది మన పంటలకు ఇచ్చే భరోసా. ఒకవేళ మనం కింద నుండి నీళ్లు తోడి నింపిన వెంటనే, పైన అదృష్టవశాత్తూ భారీ వర్షం పడి వరద వచ్చినా నష్టమేమీ లేదు ఎందుకంటే ఆ పైనుండి వచ్చే వరద నీటిని ఎగువ ప్రాజెక్టులలోనే ఆపి ఉంచుతాము. మన దగ్గర ముందే నిల్వ ఉన్న నీటిని వాడుకుంటూ, ఎగువ నీటిని తర్వాతి అవసరాలకు దాచుకుంటాం. ప్రకృతి ఎప్పుడు కరుణిస్తుందో తెలియని స్థితిలో, ముందే నీటిని తోడి భద్రపరుచుకోవడం తెలంగాణకు చారిత్రక అవసరం!
10/14: కాళేశ్వరం అంటే కేవలం మేడిగడ్డ బ్యారేజ్ మాత్రమే కాదు!ఈ రోజుల్లో టీవీల్లో, సోషల్ మీడియాలో మేడిగడ్డ బ్యారేజ్ చూపిస్తూ అదే కాళేశ్వరం అన్నట్టు మాట్లాడుతున్నారు. కానీ అది అపోహ! కాళేశ్వరం అనేది 7 లింకులు, 28 ప్యాకేజీలతో విస్తరించిన ఒక భారీ జల సామ్రాజ్యం. మేడిగడ్డ అనేది కేవలం నీటిని ముఖద్వారం దగ్గర ఆపే ఒక చిన్న బ్యారేజ్ మాత్రమే. అసలైన వ్యవస్థ భూగర్భంలో ఉంది!
11/14: బాహుబలి గణాంకాలు - కళ్ళు చెదిరే నిజాలు!ఈ ప్రాజెక్ట్ వెనుక ఉన్న ఇంజనీరింగ్ అద్భుతాలు ఇవే:
సొరంగాలు (Tunnels): భూగర్భంలో ఏకంగా 203 కిలోమీటర్ల పొడవైన భారీ సొరంగాలు తవ్వారు. ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద అండర్గ్రౌండ్ వాటర్ టన్నెల్ నెట్వర్క్!
కాలువలు (Canals): 1,531 కిలోమీటర్ల పొడవైన ప్రధాన కాలువల ద్వారా నీరు ప్రవహిస్తుంది.
పంప్హౌస్లు (Pump Houses): భూమి లోపల 30 అంతస్తుల లోతున నిర్మించిన గాయత్రి (లక్ష్మీపూర్) లాంటి 22 భారీ పంప్హౌస్లు ఉన్నాయి.
బాహుబలి మోటార్లు: ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద 139 మెగావాట్ల మోటార్లతో సహా మొత్తం 4,600+ మెగావాట్ల సామర్థ్యం ఉన్న పంపులు ఇక్కడ పనిచేస్తున్నాయి.
12/14: 'రివర్స్ ఇంజనీరింగ్' అంటే ఏంటి?సాధారణంగా నది నీరు పైనుండి కు ప్రవహిస్తుంది. కానీ కాళేశ్వరంలో వరద నీటిని పల్లాన ఉన్న మేడిగడ్డ నుండి వెనక్కి తోడుకుంటూ (Reverse Pumping), ఎల్లంపల్లి మీదుగా, చివరకు ఎండిపోయిన శ్రీరాంసాగర్ (SRSP) లోకే రివర్స్ పంపింగ్ (ముప్కాల్ పంప్హౌస్ ద్వారా) చేసి నింపుతారు. అంటే పాత ఆయకట్టును బతికించడానికి నదినే వెనక్కి ప్రవహింపజేయడం అన్నమాట!
13/14: కరెంటు బిల్లుల భారం ఒక పెద్ద మిథ్య (Myth)!"ఇంత నీరు లేపితే కరెంటు బిల్లులకే వేల కోట్లు అవుతాయి, ప్రాజెక్ట్ వేస్ట్" అని కొందరు ప్రచారం చేస్తుంటారు. విద్యాసాగర్ రావు గారు దీనికి పక్కా లెక్క చెప్పారు. 365 రోజులూ మోటార్లు నడపరు. కేవలం వర్షాకాలంలో నదిలో వరద గర్జిస్తున్న ఆ 60 నుండి 90 రోజులు మాత్రమే పంపులు ఆన్ చేస్తారు. ఆ రోజుల్లోనే కొండపోచమ్మ, మల్లన్న సాగర్ లాంటి పెద్ద రిజర్వాయర్లు నింపేస్తారు. ఆ తర్వాత ఏడాది పొడవునా గ్రావిటీ (సహజ ప్రవాహం) ద్వారా కరెంటు అవసరం లేకుండానే పొలాలకు నీరు వెళ్తుంది.
14/14: ముగింపు - ప్రాజెక్టే తెలంగాణకు జీవనాడి!ఇటీవల బ్యారేజీలలో కొన్ని సాంకేతిక లోపాలు జరిగాయి, తప్పులను నిర్ధారించి సరిచేయాల్సిందే. కానీ "ఈ ప్రాజెక్టే వద్దు" అనడం తెలంగాణకు ఆత్మహత్యాసదృశ్యం. ఎందుకంటే ఆ అపారమైన ప్రాణహిత నీటిని ఒడిసిపట్టడానికి మేడిగడ్డ దాటి ఇంకో ప్రత్యామ్నాయ జాగ్రఫికల్ పాయింట్ లేదు. రాజకీయ విమర్శలు ఎలా ఉన్నా, విద్యాసాగర్ రావు గారు చూపిన జల మార్గాన్ని కాపాడుకోవడమే మన రాష్ట్ర మనుగడకు శ్రీరామరక్ష. నిజాలను తెలుసుకుందాం, మన జల హక్కులను రక్షించుకుందాం! 🌾💧
