FLORENTIA@florentiafl
Διαβάζω αυτές τις μέρες όλες τις απόψεις για το περιβόητο πλέον θέμα της Οδύσσειας. Ας πω και εγώ τα δικά μου...
Οι αρχαίοι Έλληνες, όπως έχουμε πει πάρα πολλές φορές, ανέπτυξαν μια βαθύτατα ανθρωπομορφική θρησκεία, πλάθοντας τους θεούς τους καθ' ομοίωσιν του δικού τους κόσμου, της μεσογειακής φύσης και της κοινωνικής τους δομής. Στην αρχαία ελληνική γραμματεία και θρησκεία, η χρήση των κοσμητικών επιθέτων που αφορούν την εξωτερική εμφάνιση των θεών και των ηρώων δεν αποτελεί ποτέ μια απλή, επιφανειακή περιγραφή. Ειδικά τα ομηρικά επίθετα δεν λειτουργούν ως φυλετικά διαβατήρια με τη σύγχρονη έννοια, αλλά ως φορείς βαθύτερων ιδιοτήτων, κοινωνικής ισχύος και κοσμογονικών δυνάμεων.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ταξικού και κοινωνικού συμβολισμού στα έπη είναι το επίθετο "λευκώλενος" (δηλαδή αυτή με τα λευκά μπράτσα), το οποίο αποδίδεται στην Ήρα και την Ωραία Ελένη και το διαβάζουμε αυτές τις μέρες συνεχώς. Στην αρχαϊκή και κλασική εποχή, η λευκότητα του δέρματος αποτελούσε το απόλυτο "χαρακτηριστικό" για τις γυναίκες της αριστοκρατίας. Δήλωνε μια γυναίκα της ανώτερης κοινωνίας, προστατευμένη στα ανάκτορα, η οποία δεν χρειαζόταν να εργαστεί στα κτήματα κάτω από τον μεσογειακό ήλιο, σε αντίθεση με τις δούλες ή τις γυναίκες των χαμηλότερων στρωμάτων.
Μάλιστα, η τάση αυτή για "χλωμάδα" ήταν τόσο έντονη, που οι ευγενείς γυναίκες χρησιμοποιούσαν το ψιμύθιον (μια τοξική σκόνη μολύβδου) για να ασπρίζουν τεχνητά το πρόσωπό τους, ρισκάροντας την υγεία τους για να επιβεβαιώσουν την ανώτερη κοινωνική τους θέση.
Θα την λέγαμε κάτι σαν χλωμάδα αλλά ο Όμηρος δεν χρησιμοποιεί τη λέξη "χλωρός" (χλωμός) παρά μόνο με αρνητική χροιά, καθώς συνδεόταν με το "χλωρόν δέος", εκείνον τον τρόμο που διώχνει το αίμα από το πρόσωπο του πολεμιστή ή με την ασθένεια (για να το πω διαφορετικά, δεν σήμαινε απλώς "άσπρος", αλλά είχε μια κιτρινωπή ή πρασινωπή απόχρωση. Να θυμίσω εδώ και τον Ιπποκράτη που αργότερα χρησιμοποιεί τη λέξη για να περιγράψει τα συμπτώματα της αναιμίας ή του ίκτερου).
Η αντίληψη για το σώμα στην αρχαία Ελλάδα διέφερε ριζικά από εκείνη πολλών αφρικανικών ή ασιατικών πολιτισμών, γεγονός που αποτυπώνεται έντονα στις κοινωνικές δομές.
Για παράδειγμα, σε πολλούς μαύρους και ασιατικούς πολιτισμούς, η πάχυνση και το αποθηκευμένο λίπος θεωρούνταν (και σε κάποιους θεωρούνται ακόμα να λέμε την αλήθεια) δείγμα ακραίου πλούτου, ευμάρειας, υψηλής κοινωνικής ελίτ και γονιμότητας (καθώς έδειχνε ότι κάποιος έχει περίσσεια τροφής). Αντίθετα, οι αρχαίοι Έλληνες, λόγω της εμμονής τους με το μέτρο και την αρμονία, έβλεπαν την παχυσαρκία ως έλλειψη αυτοελέγχου, δείγμα βαρβαρότητας, λαιμαργίας και τεμπελιάς. Το ιδανικό γυναικείο σώμα ήταν "εύσαρκον" (γεμάτο και υγιές, αλλά όχι παχύ), ενώ το ανδρικό έπρεπε να είναι αθλητικό και γυμνασμένο.
Σε πολλούς αφρικανικούς πολιτισμούς, η δερματοστιξία ή οι τεχνητές ουλές στο δέρμα, αποτελούσαν δείγμα αριστοκρατικής καταγωγής, πολεμικής αρετής και ένταξης στην ελίτ της φυλής. Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, η δερματοστιξία (το λεγόμενο "στίγμα") είχε την ακριβώς αντίθετη σημασία: ήταν μέσο τιμωρίας, υποτίμησης και ελέγχου. Στιγμάτιζαν με πυρακτωμένο σίδερο μόνο τους δούλους, τους αιχμαλώτους πολέμου ή τους δραπέτες για να αναγνωρίζονται. Η καθαρότητα και η αψεγάδιαστη φύση του δέρματος ήταν ο μόνος αποδεκτός κώδικας για τους ελεύθερους πολίτες και τους ήρωες!
Ο Όμηρος γνώριζε πολύ καλά την ύπαρξη των μαύρων πληθυσμών και είχε τη γλωσσική δυνατότητα να τους περιγράψει αν το ήθελε. Το έκανε άλλωστε αφού στα έπη του, τους αναφέρει ρητά ως "Αιθίοπες" (από το ρήμα αίθω=καίω και τη λέξη ώψ=όψη=πρόσωπο, δηλαδή οι άνθρωποι με το "καμμένο/σκούρο πρόσωπο").
Αυτό αποδεικνύει ότι η αρχαία ελληνική γλώσσα διέθετε συγκεκριμένη ορολογία για να αποδώσει το σκούρο δέρμα, τα διαφορετικά χαρακτηριστικά ή τη "λαμπερή, λεία μαύρη επιδερμίδα" (το κύριο χαρακτηριστικό της Ελίτ των μαυρών πληθυσμών). Αν η Ελένη ή η Αθηνά είχαν τέτοια καταγωγή, ο Όμηρος θα είχε χρησιμοποιήσει τις αντίστοιχες λέξεις, όπως έκανε για τον βασιλιά των Αιθιόπων, Μέμνονα. Το γεγονός ότι επέλεξε εντελώς διαφορετικούς κώδικες για τους Μυκηναίους ήρωες επιβεβαιώνει ότι περιέγραφε το μεσογειακό ιδανικό της δικής του κοινωνίας!
Έτσι ντύνει τους ήρωες και τους θεούς με τα χρώματα και τα στοιχεία της μεσογειακής φύσης και διαβάζουμε για τον "Ξανθό" Μενέλαος και Αχιλλέας. Που είχαν δηλαδή το χρώμα του ώριμου σιταριού και του χρυσού.(να πούμε εδώ ότι αν και υπήρχε ως φυσικό χαρακτηριστικό στη Μεσόγειο, χρησιμοποιούνταν συμβολικά για να υπογραμμίσει τη θεϊκή καταγωγή (ημίθεοι), την ηλιογενή λάμψη και την ηγετική αριστεία των ηρώων).
Ή για τον "Κυανοχαίτη" Ποσειδώνα...ο οποίος, ως θεός της θάλασσας, αποκτά τα βαθιά, γαλαζόμαυρα μαλλιά των κυμάτων του Αιγαίου, αποτελώντας την τέλεια ενσάρκωση του υγρού στοιχείου.
Αλλά και η "Γλαυκώπις" Αθηνά, που κατά την άποψή μου, ενώ συνδέεται με το ιερό πτηνό της, τη γλαύκα (κουκουβάγια) δεν συμβολίζει το χρώμα της ίριδας αλλά τη σοφία και τη διόραση (δηλαδή την ικανότητα της Αθηνάς να βλέπει καθαρά την αλήθεια μέσα στο πνευματικό σκοτάδι και να ενεργεί με στρατηγική σύνεση).
Στο δια ταύτα για να μη σας ζαλίζω άλλο...οι αρχαίοι Έλληνες δημιούργησαν μια πλούσια γλώσσα και έναν αυστηρό κοινωνικό κώδικα για να αποτυπώσουν με ακρίβεια τους κανόνες του κόσμου τους (σε αυτούς άλλωστε απευθυνόταν ο Όμηρος). Η βίαιη αλλαγή αυτών των χαρακτηριστικών ανατρέπει τους λεπτούς ταξικούς, σωματικούς και κοινωνικούς συμβολισμούς (λευκότητα, αθλητικότητα, καθαρό δέρμα) που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ομηρικής ποίησης!
