Nebi Sümer

Otuz yaş altı nüfusun mutluluğunda dünya bir yanda, Türkiye öteki yanda. Yok artık. Biz ne vakit böyle olduk? Şekil 3 - Dünya Mutluluk Endeksi 30 yaş altı puanları ve NEET oranları, OECD ülkeleri, 2021-2023 ortalama

zohran, magyar derken son 1-2 senedir dünyada konuşulan seçim zaferlerinin esas sırrının ideolojiden öte karizma, iyi hitabet, sahicilik, espri yeteneği, yapay olmama, dış görünüş, kıyafet, seri konuşma olduğuna emin gibiyim; ama asla ispatlayamam

Dünyada son dönemde sosyal medya düzenlemelerinin neredeyse tamamı çocukları korumaya yönelik sosyal bir çerçevede oluşurken, Türkiye'de getirilmek istenen yeni düzenleme diğer alanlarda olduğu gibi güvenlikçi bir açıdan konuya yaklaşarak kimlik bilgisi üzerinden hazırlanıyor. Oysa sosyal medya devleri (özellikle Meta ve Google) algoritmik tasarımları nedeniyle çocukların ve gençlerin ruh sağlığına zarar verdikleri gerekçesiyle ABD'de ve dünyanın başka ülkelerinde de hukuki ve toplumsal bir dönüm noktasındalar. Birçok ülke yaş sınırı ile gençlerini korumaya çalışıyor. Gelişmelerin merkezinde ise 15 yaşındaki Gabriella Cusato’nun Instagram kullanımı sonrası gelişen yeme bozukluğu ve ardından intihar etmesiyle başlayan trajik bir dava yer alıyor. Ailesi, Instagram'ın algoritmalarının kızlarını tehlikeli içeriklere (aşırı zayıflık, güzellik standartları vb.) yönlendirdiğini savunarak Meta'ya dava açmıştı. Bu süreçte Kaliforniya ve New Mexico'daki mahkemeler, Meta ve Google'ı milyonlarca dolar tazminat ödemeye mahkûm etti. Sadece New Mexico'daki dava 375 milyon dolarlık bir ceza ile sonuçlandı. Şirketler bugüne kadar kullanıcı içeriklerinden sorumlu tutulmuyordu (Section 230). Ancak yeni davalar, platformların içeriğini değil, bağımlılık yapıcı tasarımını (sonsuz kaydırma, bildirimler, beğeni mekanizmaları) hedef alıyor. Savcılar bu durumu, "Sadece uygulama değil, tuzak kuruyorlar" şeklinde nitelendiriyor. Sızdırılan 4.000'den fazla belge, şirketlerin platformlarının gençler üzerindeki olumsuz etkilerini bildiklerini, ancak kâr hırsı nedeniyle önlem almadıklarını gösteriyor. Uzmanlar, teknoloji şirketlerinin mevcut durumunu 90'lı yıllardaki tütün endüstrisine benzetiyor. Tütün şirketleri de ürünlerinin sağlığa zararlı olduğunu bilmelerine rağmen bunu yıllarca inkar etmiş, sonunda 206 milyar dolarlık devasa tazminatlar ödemek zorunda kalmışlardı. Sosyal medya platformlarının da benzer bir "sorumluluk dalgası" ile karşı karşıya olduğu belirtiliyor. Avustralya 16 yaş altına sosyal medyayı yasaklarken, Fransa 15 yaş altı için benzer bir hazırlık içinde. Almanya'da da siyasi partiler bu yönde görüş bildiriyor. Muhafazakar CDU bunu siyasetin gündemine taşımış durumda. Yunanistan da 15 yaş altına sosyal medya yasağını açıklamak üzere. Türkiye'de ise basına yansıdığı kadarıyla Adalet Bakanının sosyal medya düzenlemesinde üzerinde durduğu konu kimlik bilgisi ile giriş zorunluluğu... Bu esnada ise Meta'nın (Instagram, WhatsApp, Facebook, Facebook Messenger 2025 cirosu 201 milyar dolar, Youtube'un (Google) 40.4 milyar dolar, TikTok'un (ByteDance) ise 33.1 milyar dolar. Google'ın piyasa değeri 3.48 trilyon dolar iken Meta'nın 1.45 trilyon dolar ve ByteDance'in ise 550 milyar dolar.

TÜİK verileri Türkiye ekonomisinin 2024 sonrasında "istihdamsız büyüme" (jobless growth) patikasına girdiğini gösteriyor. Son dört çeyrek dönemde Milli Gelir yıllık bazda ortalama %3.4 büyümüş iken, istihdam %0.06 gerilemiş durumda.

Çarşamba 18.00’de ANAMED’de.