Багахангай

Туулын хар түн Ван хан Тоорилын нутаг. Тоорил Ван хан бол Монголын өндөрлөгт ихээхэн нөлөөтэй хүний нэг нь байжээ. Түүний эцэг Хурчагус Буйруг хаан нас эцэслэсний дараа тэрээр хаан ширээний төлөө хэдэн ах дүү нар ба ач нараа хөнөөж өөрөө хаан болжээ. Түүний авга Гүр хаан хэмээгч Найман аймгийн Инанча Билгэ хаантай холбоолж Тоорил ханыг байлдсанд Тоорил ялагдан дутааж Есүхэй баатраас тусламж хүсчээ. Есүхэй баатар түүнтэй анд бололцож Хэрэйдийн улсыг нь сэргээж өгсөн байна. 1179 оны үеэр Тэмүжинд тусалж Гурван Мэргэдийг хамтран байлдаж ялсан бөгөөд Бөртэ үжинг авран Тэмүжинтэй эцэг хөвгүүн хэмээн тангараг үйлдэв. 1196 оны үеэр Тэмүжинд тусалж Тайчууд аймгийг байлдсан бөгөөд Татарын Мэгүжин сүүлтийг барьж алав. Алтан улсын Вангин чинсан Татар иргэнийг хөнөөв хэмээн Тоорил хаанд ван цол шагнажээ. Үүнээс хожим нь “Ван хан” хэмээн дуудах болов. 1199 онд Чингис хаантай холбоолон Найманы Буйруг хааныг байлдан ялав. 1202 оны үеэр Чингис хаан Ван хан нар хамтарч Жамуха сэцэнтэй байлдаж явжээ. Чингис хаан Ван хантай харьцаа холбоогоо улам бататгах гэж Чагур Бэхи охиныг нь гуйсанд үл өгч үүнээс болж Чингис хаан үл таашаах болов. 1203 онд Жамухагийн өдөөн хатгалга, хүүгийнхээ ховч үгэнд орж Чингис хаанаас бүрэн тэрсэлж түүнтэй байлдаж ялагдаад Хэрэйд улс мөхөн Монгол аймаг тутам хуваагдан тархжээ. Ван хан байлдааны дундаас Хадан баатрын ачаар дутаан гарсан боловч Найманы хилийн харуулд баригдан алагджээ. Хүү Сэнгүм нь ч Хар Кидан улсын хилд хөнөөгджээ. Ингээд Хэрэйдийн ханлиг улс мөхсөн байна.

Туулын хурдны зам Энэхүү хурдны зам бол Улаанбаатар хотыг 2040 он хүртэл хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөөнд тусгагдсан Нийслэлийн авто замын сүлжээг хөгжүүлэх шинэ тойрог замын нэг хэсэг бөгөөд төсөл хэрэгжсэнээр хотын төвийн авто замын ачааллыг бууруулж замын хөдөлгөөний үр ашгийг дээшлүүлэх, эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих, иргэдийн цаг хугацааг хэмнэх, орчин үеийн стандарт бүхий авто замын сүлжээг хөгжүүлэхэд чиглэгдсэн томоохон төсөл юм. Энэхүү төсөл нь хотын зүүн хэсэг буюу Баянзүрхийн товчоо Улаанбаатар Налайх чиглэлийн авто замаас хотын баруун хэсэг буюу баруун аймаг руу салдаг аюулгүй тойрог хүртэл нийт 32 км 6 эгнээ бүхий хурдны зам баригдах бөгөөд 8 байршилд 2 түвшний огтлолцол бүхий уулзвар, 13 байршилд нийт 9878 метрийн урттай гүүр, 4 байршилд 190 метрийн урттай туннел тус тус баригдах бөгөөд хотын төвийн хэсэгт хотын өнгө үзэмжид нийцүүлэн гүүрэн байгууламжаар баригдахаар төлөвлөгдсөн юм. Баянзүрхийн товчооны уулзвар буюу хотоос орох, гарах хөдөлгөөн болон хотын хойд чиглэлтэй холбогдох хоёрдугаар тойрог замын хөдөлгөөнийг зохицуулсан үндсэн гарц. Нийслэлийн нэгдүгээр тойрог зам болон Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн урд хэсэгт төлөвлөж буй олон түвшний огтлолцол бүхий орох, гарах хэсэг нь хотын хөдөлгөөний урсгалыг гадагш нэвтрүүлэх боломжийг бүрдүүлнэ. Мишээл худалдааны төв орчим дахь орох гарах хэсэг нь хотын төвийн хэсгийн замтай холбогдох замаар хотын төвийн замын ачааллыг тэнцвэржүүлнэ. ТЭЦ-4 болон Наадамчдын гүүр, нэгдүгээр тойрог зам, Сонсголонгийн зам, Авто худалдааны цогцолбортой холбогдох хэсгүүд нь хотоос орж, гарах урсгалыг зохицуулах ба энэ нь төвийн бүсийн хөдөлгөөнийг зохицуулах боломжийг бүрдүүлнэ. Мөн хотын баруун хэсэгт баруун аймаг руу салдаг аюулгүйн тойрогт төлөвлөж буй олон түвшний огтлолцол нь Улаанбаатар хотын босоо тэнхлэгийн авто зам, 1, 2 дугаар тойрог замтай холбогдож Улаанбаатар хотыг тойрсон тойрог замын сүлжээг бий болгох чухал ач холбогдолтой юм. Төслийн барилгын ажлыг 2025-2027 онд хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн бөгөөд ажлын гүйцэтгэлийг олон улсын стандартын дагуу, үе шаттайгаар гүйцэтгэхээр төлөвлөж байна.

Би хурдны замыг дэмжиж байгаа

Таг шашны эсрэг үзэлтэй, насан туршаа шашин сурталыг үгүйсгэж явсан авга ах маань өөд болоход лам залаад хонх дамар болоод холын замд нь үдэхэд би дотроо за маниус нь ёстой мянга эсэргүүцээд барахгүй юм байна гэж бодоод л сууж байсандаа тэгээд