Kerem 🟡

Yönlendirilmiş Likidite Çağı Yönlendirilmiş likidite çağlarında artık mesele ne kadar para basıldığı değil, önemli olan o paranın nereye gittiğidir. Paranın yönünü anlamayan, ne kadarının geldiğini de göremez. Birçok yatırımcı hâlâ “para gelecek, her şey yükselecek” diye bekliyor. Ama çağ değişti. Artık para, sistemin geneline değil, stratejik merkezlerine akıyor. Likidite, bir büyüme aracı değil, bir kontrol mekanizması. Bu çağın kökeni 2008 krizine kadar uzanıyor. Kriz sonrasında Fed tarihte görülmemiş miktarda para bastı, ama o para sokaklara inmedi. Bankaların bilançolarında, finansal sistemin tavanında kaldı. Bu bir “kontrolsüz likidite dönemi”ydi. Para vardı ama amacı yoktu. Ekonomi büyümedi; sadece fiyatlar büyüdü. Üretim zayıfladı, eşitsizlik arttı, finansal varlıklar şişti. Para reel sektöre değil, borsaya, gayrimenkule, kriptoya, her tür “varlık hikâyesine” aktı. Çünkü kimse yön vermedi. Ortaya bırakılan likidite, geleceğin stratejik önemine sahip alanlarına değil, kısa vadeli getiri avına gitti. Bu yüzden yaşadığımız dönüşüm, aslında o hatanın düzeltme hareketidir. Serbest likiditenin bozduğu dengeyi devletler şimdi yeniden ele alıyor. Çünkü kontrolsüz para sadece piyasaları değil, toplumun inancını da aşındırdı. Artık hiçbir ülke sınırsız likiditenin peşinde değil; tam tersine, o likiditeyi stratejik alanlarda toplamak istiyor. Enerji, savunma, yarı iletken, veri altyapısı, kritik madenler… Bunlar artık birer “yatırım alanı” değil, “egemenlik alanı.” Bu dönüşümün temelinde Amerika’nın son kırk yılda izlediği hatalı ekonomik strateji yatıyor. 1980’lerden itibaren ABD ekonomisi “uzun dolar, uzun tahvil, uzun hizmet sektörü” modeline kilitlendi. Yani üretimi dışarıya, borcu içeriye taşıdı. Dolar güçlü kaldı ama fabrikalar kayboldu. Finansal varlıklar zenginleşti ama üretim zinciri zayıfladı. Buna karşılık Çin tam tersi pozisyonda durdu: “uzun emtia, uzun fabrika, uzun altın.” Doların bolluğunu fırsat bilip üretim altyapısını kurdu, gerçek varlık biriktirdi. Şimdi tablo tersine döndü. Amerika’nın elinde para var ama üretim yok; Çin’in elinde üretim var ama o kadar para yok. Fakat artık dünyada değerli olan şey para değil, üretilen şeyin kendisi. Bu yüzden Amerika, yarım yüzyıldır sürdürdüğü ekonomik modeli tersine çevirmeye çalışıyor. Artık güçlü kalmak için doları değil, üretimi desteklemek zorunda. Bugün ABD, Çin ve Avrupa aynı anda bu yolda. Amerika CHIPS Act ve IRA yasalarıyla trilyonlarca doları yeniden sanayiye, enerjiye, üretime yönlendiriyor. Çin, “Dual Circulation” modeliyle iç tüketimi ve yerli teknolojiyi büyütmeye çalışıyor. Avrupa, yeşil dönüşüm fonlarıyla enerji bağımsızlığını hedefliyor. Yani artık mesele “para basmak” değil, parayı egemenlik aracı olarak kullanmak. Bu, 1930’ların devlet kapitalizmiyle 1940’ların savaş ekonomisinin karışımı gibi. Piyasalar açık ama kaynaklar yönlendirilmiş. Görünürde serbest, gerçekte planlı. Likidite artık büyüme yaratmak için değil, istikrar ve kontrol sağlamak için var. Böyle dönemlerde piyasalar ya dar bir genişleme gerçekleştirir ya da yoğunlaşır diye anlatmıştım çok kez. Bu devletin veya yöneticilerin kararıdır, politik ve stratejiktir. Kimi ayakta tutmak istiyorlarsa o ayakta kalır. Çünkü para serbest dolaşamaz, belirli alanlarda birikmesi gerekir. “Herkesin kazandığı” dönemler kapanır. Devletin önceliği olmayan sektörler küçülür, desteklenen sektörler patlar. Bu yüzden piyasaların içinde de eşitsizlik artar ama sistem ayakta kalır. Sermaye hareketleri yavaşlar, çünkü her ülke kendi bölgesel çıkarlarını korumaya yönelir. Küreselleşme yerini bölgesel bloklara bırakır. Enflasyon ise yapışkan hale gelir; çünkü arzı artırmak, artık yalnızca fiyatla değil, stratejiyle ilgilidir. Çin’in nadir element ihracatına getirdiği kısıtlama hamleleri de bu yaşananların yansıması. Çin artık “dolarlarınız bizim mallarımız için yeterli değil” diyor. Bu, dolarla satın alınamayacak bir dünyanın işareti. Artık kimse “kaç para bastın” diye sormuyor; “ne üretiyorsun” diye soruyor. Paranın rotasını yönlendirmek sadece bir ekonomik karar değil, bir varlık mücadelesi. Bugünün yatırımcısı için mesele “likidite gelir mi” değil, “likidite nereye gidebilir” sorusuna cevap aramak. Devlet nereyi destekleyecek, o devlet için kritik olan alanlar neler cevabını bulması gerekiyor. Eskiden risk almak kazanmak demekti; şimdi doğru yönde durmak. Devletin parayı hangi sektöre akıttığını anlayan, yarının kazananıdır çünkü çağın değeri artık para basmakta değil, paraya yön vermekte.

Yeni Fed başkanı Warsh konuşmalarında "kırpılmış ortalama göstergelere" önem verdiğini belirtti. 13 farklı enflasyon göstergesinden kırpılmış olanlar nerede?

Teneriffe adası bir volkan ve kumsalları da simsiyah ve beyaz köpük gibi volkanik külden oluşuyor. Bu siyahlık muhtemelen dünyanın içinden gelen demir.

Bugün totalde piyasaları çok pozitif etkileyecek süpriz bir haber gelmediği müddetçe. Her ne kadar SP500'ün Cuma günleri haftalık trendin aksi hareketlerin olasılık olarak yüksek olduğunu biliyor olsak bile. NVIDIA - İyi bilanço, satış fırsatı olarak görüldü . Yanılma hakkımı saklı tutarak...