SELVA TOR@SELVATOR2
Evet, Türkiye’nin Afrika’daki varlığının askerî, siyasal ve diplomatik düzlemde giderek derinleşmesi gerçekten dikkat çekici ve belirli ölçüde gurur verici. Bu genişleme, klasik güç projeksiyonu açısından bakıldığında, Türkiye’nin jeopolitik kapasitesinin önemli ölçüde arttığını gösteriyor. Ancak tam da bu noktada, çoğu analizde ihmal edilen kritik bir kırılganlık alanı devreye giriyor: finansal ve parasal bağımlılık ilişkileri.
Eğer bu genişleme, yüksek katma değer üreten bir sanayi yapısı, ileri teknoloji üretim kapasitesi ve sürdürülebilir bir finansal mimari ile desteklenmiyorsa, ortaya çıkan güç projeksiyonu yapısal olarak kırılgan kalır. Türkiye örneğinde sorun tam da burada düğümleniyor. Üretim ve teknoloji altyapısında yeterli derinleşme sağlanmadan, dış finansmana ve yabancı para cinsinden sermaye akımlarına aşırı bağımlı bir büyüme modeli sürdürüldüğünde, jeopolitik genişleme ile ekonomik temel arasında ciddi bir uyumsuzluk oluşur.
Neoliberal tercihlerin ısrarla sürdürülmesi ve yabancı sermayeye bağımlılığın adeta “overdose” seviyesine ulaşması, bu uyumsuzluğu daha da keskinleştiriyor. Bu durumda, ülkenin jeopolitik kasları ne kadar güçlü görünürse görünsün, bu gücü sürdürebilecek finansal ve parasal kapasite aynı ölçüde sağlam değilse, sistem bir eşik noktasına doğru sürüklenir.
Benim doktora çalışmamda kavramsallaştırdığım “Strategic Insolvency Zone” tam olarak bu eşiği ifade eder: stratejik seçeneklerin teorik olarak hâlâ mevcut olduğu, ancak bu seçeneklerin uygulanmasının finansal, parasal ve sosyo-ekonomik maliyetler nedeniyle pratikte sürdürülemez hale geldiği bir eşik alanı.
Bu çerçevede bakıldığında, Türkiye gibi dış finansmana bağımlılığı yüksek, rezerv yeterliliği sınırlı ve üretim yapısı hâlâ ithal ara malına dayalı olan bir ekonominin, artan jeopolitik gerilim ve çatışma riskleri altında bu yükü uzun süre taşıması son derece zordur. Böyle bir durumda sistem, önce kırılganlıkların hızla biriktiği bir gerilim fazına girer; ardından stratejik seçeneklerin daraldığı bir sıkışma süreci başlar. Bu süreç, eğer gerekli yapısal dönüşümler zamanında gerçekleştirilmezse, nihayetinde zorunlu bir geri çekilmeye—yani Forced Retreat’e—evrilebilir.
Dolayısıyla mesele, yalnızca Türkiye’nin nerede ve ne kadar etkili olduğu değil; bu etkinliğin hangi finansal ve parasal zemin üzerinde yükseldiğidir. Eğer bu zemin güçlendirilmezse, jeopolitik genişleme bir avantaj olmaktan çıkıp, sistemik kırılganlıkları hızlandıran bir yük haline gelebilir.
